پيشكش به فرخ غفارى
يادداشت
از اواخر دورهء ناصر الدين شاه براى حلّوفصل امور مربوط به اتباع دول خارجى تشكيلاتى دولتى به نام كارگذارى مهام خارجه در ايالات و بعضى از ولايات وجود داشت و از جانب وزارت امور خارجه شخصى امين و كاردان به نام كارگذار « 1 » اعزام مىشد كه كارهاى مربوط به مهاجرت و پاسپورت و دعاوى ملكى و تجارى بيگانگان را رسيدگى مىكرد .
بزرگترين كارگذارى در آذربايجان بود . طبق سالنامهء مندرج در پايان المآثر و الآثار آن كارگذارى در سال 1306 قمرى بيست و يك عضو داشته است .
كارگذاريهاى ديگر در آن سال در خراسان ( چهار شهر ) ، استراباد ، درجز ، مازندران ، فارس ( شيراز - بندرعباس - بوشهر ) ، گيلان ، كرمانشاهان ، كردستان ، كاشان ، اصفهان و كرمان برقرار بوده است . در وزارت خارجه ، يكى از اعضاى آنجا با نام « دبير مهام خارجه » به امور كارگذاران ولايات رسيدگى مىكرده است .
به كارگذاران موقعى كه اعزام مىشدند دستور العملى كتابچهاى داده مىشد كه شرح وظايف آنها در آن مبسوطا مندرج بود و طبعا موضوعات اين دستورالعملها مرتبط با اوضاع و احوال هر منطقه مىبود و جزئيات مسائل به تفصيل در آن مطرح مىشده است .
از قضاى روزگار چهار كتابچه از اين دستورالعملها به دست من رسيده است و اين هر چهار مربوط به آذربايجان است .
يكى از دستورالعملها مربوط به سال 1308 قمرى جزو اسنادى بود كه
هامش
( 1 ) . به همان املاى مرسوم آن دوره نقل شد .