متعلق به زمينداران كوچك و اقشار ثروتمند اهالى و غيره نيز جاى شايسته خود را گرفته است .
در اثر محمد نخجوانى بموازات اين مسائل مطالبى پيرامون ماليات - خواه شهرى و خواه روستائى آورده است كه ضمنا اين مطالب اطلاعاتى را كه رشيد الدين درباره سيستم ماليات قرون 14 - 13 داده است تكميل مينمايد .
مؤلف همچنين زندگى شهرى و وضع تجارت و راههاى تجارتى و مالياتهائيكه از اهالى شهرى و تجار گرفته مىشود و مدارس ، مريضخانهها ، امور ساختمانى و غيره را شرح ميدهد . گاهى اوقات اطلاعاتيكه نخجوانى درباره بعضى مالياتها داده با اطلاعات رشيد الدين در يرليغهاى غازان خان بسيار شبيه است .
مثلا درباره اصطلاح مالياتى « تمغا » و غيره . اين امر نشانه آنست كه نخجوانى هنگام تاليف اثر خود از مدارك رشيد الدين نيز استفاده كرده است . علاوه بر اين ، اين مطلب حاكى از آنست كه وضعيت اجتماعى - اقتصادى كشور در دورهايكه بوسيله رشيد الدين در يرليغهاى غازان خان توصيف شده يعنى دوران حاكميت كيخاتو و بايد و تقريبا عين همان وضعيت زمان نخجوانى خصوصا دوران حكومت چوپانيان بويژه زمان ملك اشرف و آقچوق بوده است .
ميتوان شباهت معينى ميان اطلاعات نظام الملك ، رشيد الدين و نخجوانى مشاهده كرد در مسائل مربوط به طرز اخذ مالياتها ، قضاوت خود مؤلفين درباره مالياتها و طرز اخذ آن ، درباره وضعيت رعايا و غيره . نخجوانى مطالب پرارزشى درباره وضع تجارت و طرق مواصلات نيز شرح داده است .
مانند رجل دولتى نامبرده در بالا نخجوانى نيز طرفدار منظم كردن سيستم مالياتى ، دقيق ساختن انواع و برقرار نمودن ميزان معين و تحكيم مالياتها ،
دستور الكاتب في تعيين المراتب ( فارسى ) — صفحة ديباچه 16
مساهمون: محمد بن هندوشاه نخجوانى
صديباچه ١٦