مقتضاى حكمت خارج باشد نمىبينى و تدبير الهى در سراسر جهان زنجيروار به هم متصّل است و موجودات با يكديگر در ارتباطند ، مانند كفّههاى يك ترازو و در عين اختلاف در بدست آمدن غرض خالق خود اتفّاق دارند و خداوند هر موجودى را به گونهاى آفريده كه بتواند به آن هدفى كه برايش خلق شده برسد و يك موجود مانع از فوت غرض ديگرى نگردد . و اگر خداى تعالى را با نام رحمان ياد كرد ، به جهت آنست كه سراسر خلقت نشأت گرفته از رحمت عام اوست ، به هر جهت مىفرمايد ، تو در سراسر جهان هيچ تفاوتى نمىبينى و اگر باز هم با دقّت نظر كنى خواهى ديد كه هيچ اختلال و بىنظمى در عالم خلقت وجود ندارد و اگر دوباره و چند باره هم برگردى و نظر كنى ، فقط نظرت خسته مىشود و از كار مىافتد و هيچ تفاوت و اختلالى نخواهى ديد ، لذا نظام جارى در عالم ، نظامى واحد و متصّل و مرتبط است . ( 5 ) ( وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ وَ جَعَلْناها رُجُوماً لِلشَّياطِينِ وَ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذابَ السَّعِيرِ ) : ( و به تحقيق ما آسمان دنيا را با چراغهايى آراستيم و آنها را وسيلهء راندن شيطانها قرار داديم و براى آن شياطين عذاب دردناك آتش را مهيّا كردهايم ) مىفرمايد : ما آسمان دنيا را با زينت كواكب ( اعم از سيّارات و ستارهها ) آراستهايم و نيز شياطينى را كه به قصد استراق سمع و شنيدن اخبار غيبى به حريم ملكوت نزديك مىشوند ، بوسيلهء شهابها ( تكههاى جدا شده از ستارگان ) مىرانيم و براى شياطين كه اشرار جنيّان هستند عذاب آتش فروزان دوزخ را مهيّا نمودهايم . ( 6 ) ( وَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ عَذابُ جَهَنَّمَ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ ) : ( و براى كسانى كه كفر ورزيدند عذاب جهنم را آماده كرديم كه چه بد بازگشتگاهى است ) ( 7 ) ( إِذا أُلْقُوا فِيها سَمِعُوا لَها شَهِيقاً وَ هِيَ تَفُورُ ) : ( زمانى كه در آتش افكنده مىشوند صداى مهيب آن را مىشنوند و آن در حالت فوران ايشان را به درون خود مىكشد ) ( 8 ) ( تَكادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ كُلَّما أُلْقِيَ فِيها فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُها أَ لَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ ) : ( گويا از شدّت غضب مىخواهد متلاشى شود ، هر زمان كه گروهى داخل آن مىشوند ، خازنان
ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى )ج ۴ — صفحه 598
پدیدآورندگان: فاطمه مشايخ
ص۵۹۸