يا محلّى كه براى فسق و نافرمانى خدا بنا نهاده باشد و نيز فرزند انسان كه پس از او به خير يا شر عمل مىكند ، همه از جمله آثاريست كه انسان از خود بجا مىگذارد و خداوند آن را در قيامت محاسبه مىنمايد .
و مراد از ( احصاء ما قدّموا ) نوشتن آثار و ثبت آن در صحيفهء اعمال و ضبطش در آن به وسيله ملائكه نويسندهء اعمال است كه اين كتابت غير از نوشتن اعمال و شمردن آن در ( امام مبين ) يا لوح محفوظ مىباشد . چون قرآن كريم از وجود سه كتاب خبر مىدهد يكى همان لوح محفوظ است كه تمامى موجودات و آثار آنها در آن ثبت شده « 1 » و يكى كتاب خاص امّتهاست « 2 » كه اعمال آنها در آن ضبط مىگردد و ديگرى كتاب خاص هر فرد بشر است كه اعمال او را احصاء مىكند « 3 » .
به هر حال در اينجا مراد از ( امام مبين ) « 4 » لوح محفوظ است كه از دگرگونى و تغيير محفوظ بوده و مشتمل بر تمام جزئياتى است كه خداوند حكم و قضاى آن در خلق خود رانده است و اين قضاها مقتداى خلق بوده و مردم تابع آنها هستند و نامهء اعمال هم از آن استنساخ مىشود همچنانكه در سوره جاثيه مىفرمايد :
( هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
« 5 » اين است كتاب ما كه عليه شما به حق سخن مىگويد و به درستى ما آنچه شما مىكرديد نسخهبردارى مىنموديم . )
[ آيهء ( 32 - 13 ) ماجراى رسولانى كه به شهر انطاكيه فرستاده شدند و آنها را تكذيب نمودند و بيان حجتهاى مؤمن آل يس بر عليه مردم كافر ]
( 13 )
( وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا أَصْحابَ الْقَرْيَةِ إِذْ جاءَهَا الْمُرْسَلُونَ )
: ( مردم قريه را برايشان مثل بياور كه فرستادگان خدا به سوى آنان آمدند )
( 14 )
( إِذْ أَرْسَلْنا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُما فَعَزَّزْنا بِثالِثٍ فَقالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ )
:
( آن زمانيكه كه ما دو نفر از رسولان خود را بسويشان فرستاديم و آن دو را تكذيب
هامش
( 1 ) .( وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ )، سورهء انعام ، آيه 59 .
( 2 ) .( كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعى إِلى كِتابِهَا )سورهء جاثيه ، آيه 28 .
( 3 ) .( وَ كُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ )سورهء اسراء ، آيه 13 .
( 4 ) . در كتاب معانى الاخبار و در تفسير قمى از امير المؤمنين على عليه السّلام نقل شده كه فرمود : به خدا سوگند منم امام مبين كه ما بين حق و باطل جدايى مىاندازم و اين مطلب را رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم نيز فرمود : على عليه السّلام اماميست كه خداى متعال هر چيزى را در او احصاء كرده است .
( 5 ) . سورهء جاثيه ، آيه 29 .