كنگره نژادى ميدهند ولى بيش از نصف روز طول نميكشد كه زبان آنها نه تنها كوتاه مىشود بلكه بپوزش خواستن بازمىگردد شرح واقعه آنكه جمعى از معلمين محترم انگليس كه مؤسس كنگره هستند بجرايد و عنوانات توهينآميز سخت اعتراض ميكنند بدين سبب ارباب جرايد سپر انداخته باعتراضات معلمين تسليم شده عذرخواهى مينمايند و اين قسمت از واقعه علو مقام علم و عظمت عالم معلمى را در آن مملكت مىرساند .
و اما نطق نگارنده در جلسه عمومى كنگره من ميخواهم به زبان ملى خود صحبت بدارم ولى ملاحظه دارم كه مبادا تنها بمانم و شريك پيدا نكنم ولى نماينده ژاپون پيش از من بمقام خطابه رفته مىگويد من به هيچ زبان صحبت نميدارم مكر بزبانى كه مرا به اين سن رسانيده است و بژاپونى حرف زده مترجم در نصف مدت كه دارد ترجمه آن را مىگويد و نگرانى من بر طرف مىگردد .
نگارنده يكى از شاگردان ايرانى را براى مترجمى خود در اين جلسه اختيار مىكند و نوشته مىشود نماينده ايران به زبان فارسى حرف خواهد زد و يكى از جوانان ايرانى كه در دار الفنون لندن تحصيل مينمايد نطق او را بانگليسى ترجمه مينمايد شنوندگان كه در ميان آنها از هندى و قفقازى و عثمانى و غيره فارسىدان كم نيست از شنيدن زبان فارسى در چنين مجلس اظهار خرسندى مينمايند نطق نگارنده باقتضاى حال و پريشان حواسى كه از بابت حمله محمد على ميرزا شاه مخلوع و سالار الدوله برادرش بشرق و غرب ايران حاصل است پرحرارت و شكايتآميز و اخبار ايران را كه در جرايد همان ايام درج است شاهد آورده انگليس را كه در فجايع ايران از روى عهدنامه 1907 بهرگونه تجاوز روس بامور داخلى مملكت رضا ميدهد شريك جنايتها ميخواند و مىگويد اى نمايندگان ملل مختلف عالم آيا انصاف است در يك مملكت كه مشغول اصلاح داخلى خود مىباشد اينطور اسباب قتل و غارت و اختلال امور آن را فراهم بياورند و اضافه ميكنم كه اگر بيگانگان ايران را به حال خود بگذارند هرگونه مانع كه در راه ترقى و تعالى آن روى دهد مانند برف كه در آفتاب به خودى خود آب مىشود طبعا بر طرف خواهد شد و چون همه متوجه اخبار تاسفآميز ايران هستند نطق شكايتآميز من در دلها اثر كرده اظهار همدردى ميكنند و مورد تحسين
حيات يحيى ( فارسى ) — Page 183
Contributors: يحيى دولت آبادى
P.183