بگيريم ) ، ( كلمه ) در عرف قرآن بيشتر در گفتار خدا و حكم او استعمال شده ، امّا چنانچه سابق هم گفته شد قرآن ، عيسى عليه السّلام و همه موجودات عالم شامل : اجرام سماوى و كهكشانها و خورشيد و ماه و ساير مخلوقات پروردگار ، نيز كلمة اللّه هستند ، چون با كلمهء كن وجودى پروردگار ايجاد شده و به ظهور رسيدهاند و تكلّم الهى چنانچه گفتيم ، همان فعل خدا و افاضهء وجوديست كه مىنمايد ، ( إِنَّما قَوْلُنا لِشَيْءٍ إِذا أَرَدْناهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ) « 1 » ، قول ما به هر چيزى كه آن را اراده كنيم اين است كه بگوئيم باش ، پس او موجود مىشود ) . همچنين خداوند ظهور دين حقّ را به واسطه كلمه خود دانسته ( وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا ) « 2 » ، و نيز گمراهى فاسقين را كلمهاى از جانب خود ناميده ( وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ ) « 3 » . پس چون همه موجودات عالم كلمة اللّه هستند و به فرمايش الهى او هر روز در حال خلقت و ايجاد است ( كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ ) « 4 » ، و نيز مىفرمايد ، ( وَ السَّماءَ بَنَيْناها بِأَيْدٍ وَ إِنَّا لَمُوسِعُونَ ) « 5 » ، ( و آسمان را به يد قدرت خويش آفريدم و هر آينه آن را وسعت مىبخشيم ) . به همين جهت اگر درياها مركّب باشد و حتى اگر غير اين درياها ، درياهاى ديگرى هم تهيّه كنيم و همه مركب شوند ، تا با آن كلمات الهى را كه دالّ بر وجود او هستند بنويسيم هر آينه آب درياها تمام مىگردد و كلمات پروردگار به انتها نمىرسد ، چون ( ما عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ ) « 6 » ، ( آنچه نزد شماست پايان مىپذيرد و آنچه نزد خداست باقى مىماند ) ، و مضمون شبيه اين آيه در آيهء ( وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ) « 7 » ، نيز آمده است « 8 » .
ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى )ج ۳ — صفحه 129
پدیدآورندگان: فاطمه مشايخ
ص۱۲۹
پاورقی
( 1 ) . سورهء نحل ، آيهء 40 .
( 2 ) . سورهء انعام ، آيهء 115 .
( 3 ) . سورهء هود ، آيهء 119 .
( 4 ) . سورهء الرحمن ، آيهء 29 .
( 5 ) . سورهء ذاريات ، آيهء 47 .
( 6 ) . سورهء نحل ، آيهء 96 .
( 7 ) . سورهء لقمان ، آيهء 27 .
( 8 ) . در تفسير قمى ج 2 از ابو بصير از قول امام صادق عليه السّلام نقل شده كه فرمودند : كلام خدا نه آخر