غزالى و ابن جوزى و ابن أثير و ابن ميّسر و ديگران است و همچنين از كتابهايى كه خود عطا ملك در كتابخانهء صباحيان در الموت ديده و گويا درست امانت به خرج نداده و حق مطلب را در آوردن آنها در كتاب خود ادا نكرده است .
اما خواجه رشيد الدين فضل اللّه ، كه در سال 710 اين كتاب را تأليف كرده است ، ( ص 88 همين كتاب ) پيداست كه رعايت كمال امانت را كرده و تنها به آنچه اهل سنت و مورخان رسمى نوشتهاند اعتماد نكرده بلكه از نوشتههاى اسماعيليان ، مانند دستور المنجمين و تاريخ رئيس حسن صلاح منشى بيرجندى شاعر و روايت دهخدا عبد الملك فشندى ( گويا همانهايى كه به دست عطا ملك هم رسيده است ) ، نيز بهره برده است . « 1 »
از بخش اسماعيليان جامع التّواريخ پارهاى كه به عقايد اسماعيليان مربوط است در مجلهء انجمن همايونى آسيايى به سال 1930 ( ص 509 - 536 ) با ترجمهء انگليسى به كوشش
R . LEVY
به چاپ رسيده و ما هم در اين چاپ از آن بهره بردهايم .
نيمهء دوم اين بخش را آقاى محمد دبيرسياقى از روى نسخهاى كه آقاى ولاديمير ، ايوانف خاورشناس دانشمند روس ، آماده كرده بود در تهران به سال 1337 به چاپ رسانيده است .
* * *
نسخههاى متن
نسخههايى كه ما در دست داشتهايم و از آنها در آماده ساختن متن بهره بردهايم چنين است :
الف - جامع التواريخ
1 ) عكس نسخهء شماره 1653 كتبخانهء طوپقپوسراى از برگ 341 پ تا 375 ر كه در زمان خواجه رشيد الدين در جمادى الثانيه سال 714 نوشته شده است . نسخهاى است بسيار خوب و تا اندازهاى روشن ، به جز پارهاى از جاها كه رفته يا كاغذ روى آن چسباندهاند و خوانده نمىشود و پيداست كه بسيارى از نسخههاى ديگر از روى آن نوشته شده است . در ديباچهء آقاى احمد آتش بر بخش غزنويان جامع التّواريخ از اين نسخه وصف شده است .
ما اين نسخه را اصل قرار دادهايم و آن را با رمز « ص » نمودهايم و شمارهء صفحات اين بخش را از 1 تا 66 در متن نشان دادهايم .
2 ) نسخهء شمارهء 2279 ضميمهء فارسى 2004 ( 204 پ - 244 پ ) به خط نستعليق
هامش
( 1 ) . - همين متن ص 138 و 153 و 161 ؛ خواجهء طوسى مجموعهء رسائل ، چاپ مدرس رضوى ، تهران ، 1335 ، ص 123 .