مهربانترين مهربانانى ) اين آيه حكايت دعاى موسى عليه السّلام است كه در آن احدى از قومش را مشاركت نداد و تنها فرمود : خدايا من و برادرم را ببخش و طلب مغفرت هم منحصر در ارتكاب گناه نيست ، بلكه هر عملى كه شائبه ذرّهاى غفلت در خود داشته باشد براى انبياء سزاوار استغفار مىباشد و در آخر هم براى جلب مغفرت پروردگار او را به وصف ( أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ ) ياد مىكند . ( 152 ) ( إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ ذِلَّةٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ كَذلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ ) : ( بدرستى كسانى كه گوساله را به خدايى گرفتند ، به زودى غضبى از ناحيهء پروردگارشان و ذلّت و خواريى در زندگانى دنيا به آنان خواهد رسيد و اينچنين تهمت زنندگان را جزا مىدهيم ) ، نكره آوردن كلمه ( غضب ) و ( ذلّت ) به منظور آن است كه عظمت آن غضب و ذلّت را برساند و خداوند تصريح به اين غضب و ذلّت نكرده ، لكن اشاره به همان حوادثى است كه بعدا بر آنها واقع مىشود كه ابتدا گوسالهء مورد نظر آتش گرفته و خاكسترش در آب دريا پراكنده مىشود و سامرى و پيروانش كشته مىشوند و مراد از ذلّت هم كشتار دسته جمعى و اسارت آنهاست و شايد هم منظور از ( غضب ) عذاب آخرت و منظور از ( ذلّت ) انحطاط و پستى آنها در زندگى دنيوى باشد . و در آخر اشاره مىكند كه اين غضب و ذلّت اختصاص به قوم موسى نداشته ، بلكه سنّت جارى الهى است كه خداوند آن را در حق هر ملّتى كه به خدا افترا بزنند جارى مىسازد . ( 153 ) ( وَ الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِها وَ آمَنُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ ) : ( همانا كسانى كه اعمال پليد انجام دهند و سپس بعد از آن گناه ، توبه كرده و ايمان بياورند ، همانا بعد از آن توبه ، پروردگار تو آمرزنده و مهربان است ) ، معناى آيه روشن است و مىفرمايد : اى محمّد صلّى اللّه عليه و إله و سلم بدان كه اگر توبه حقيقى براى كسى حاصل شود و ايمان آورد ، خداوند آن توبه را مىپذيرد و مانعى براى قبول شدن آن نيست ، ( وَ إِنِّي
ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى )ج ۲ — صفحه 93
پدیدآورندگان: فاطمه مشايخ
ص۹۳