شدند و خوار و خفيف بازگشتند ) ، يعنى فرعون و اصحابش در آن مجتمع عظيم شكستخورده و مغلوب شدند و بعد از آن عزّت ظاهرى كه داشتند به حالت خفّت و خوارى بازگشت نمودند . ( 120 ) ( وَ أُلْقِيَ السَّحَرَةُ ساجِدِينَ ) : ( و جادوگران به سجده افتادند ) ، اين عبارت اشاره به كمال تأثير معجزهء موسى و خيره شدن ساحران است ، يعنى وقتى عظمت معجزهء موسى را ديدند ، آنقدر وحشت كردند كه بىاختيار به حالت سجده افتادند و خود را ناگزير از ايمان به ربّ العالمين ديدند ، چون آنها به خوبى فهميدند كه عمل موسى سحر نيست ، بلكه معجزهاى از جانب پروردگار عالم مىباشد . ( 121 ) ( قالُوا آمَنَّا بِرَبِّ الْعالَمِينَ ) : ( گفتند : ما به پروردگار جهانيان ايمان آورديم ) ، پس چون دريافتند كه معجزهء موسى از جنس سحر و جادو نيست ، خالصانه به درگاه پروردگار عالم ايمان آوردند و به آن اقرار نمودند ، همان خداى موسى و هارون كه مالك همه جهان است و از ايمان به ارباب متعدد منصرف گشتند و به خداى واحد اعتقاد يافتند . ( 122 ) ( رَبِّ مُوسى وَ هارُونَ ) : ( پروردگار موسى و هارون ) اين سخن را به جهت رفع توّهم به زبان آوردند ، چون فرعون خود مدّعى ربوبيّت بود ، ممكن بود كسى توّهم كند كه آنها به فرعون ايمان آوردهاند ، لذا براى دفع اين شبهه گفتند : ما به پروردگارى كه موسى و هارون مردم را به عبادت او دعوت مىكنند ايمان آورديم و ايمان داريم كه موسى و هارون در ادّعاى خود صادقند . ( 123 ) ( قالَ فِرْعَوْنُ آمَنْتُمْ بِهِ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ إِنَّ هذا لَمَكْرٌ مَكَرْتُمُوهُ فِي الْمَدِينَةِ لِتُخْرِجُوا مِنْها أَهْلَها فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ ) : ( فرعون گفت : آيا قبل از اينكه به شما اجازه دهم به موسى ايمان آورديد ؟ بدرستى كه اين خدعهاى است كه شما مىزنيد تا مردم شهر را از
ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى )ج ۲ — صفحه 74
پدیدآورندگان: فاطمه مشايخ
ص۷۴