بين ببرند . و به سبب همين اعمال ، عاقبت شايسته در سراى آخرت از آن آنهاست ، آرى هيچ چيز در عالم بر حسب آن فطرتى كه خداى تعالى او را بر آن فطرت آفريده جز به عاقبتى كه مناسب خودش و مايهء سعادتش باشد منتهى نمىگردد ، و عاقبت بد در حقيقت بطلان عاقبت و در واقع بىعاقبتى است به همين جهت در آيه شريفه مطلقا فرمود : سرانجام از آن آنهاست ، و اگر سرانجام دو نوع بود : يكى نيك و يكى بد ، بايد مىفرمود : سرانجام نيك از آن آنهاست ، لذا معلوم مىشود سرانجام ، همان سرانجام محمود است ، به همين جهت هم در آياتى كه متعرض حال كفّار است مىفرمايد ( لَهُمْ سُوءُ الدَّارِ ) * و نفرمود ( لهم سوء العاقبة ) پس معلوم مىگردد مقصود از دار ، همين دار دنياست و مقصود از دار دنيا هم زندگى در دنياست ، پس « عقبى الدّار » معنايش سرانجام زندگى دنياست . ( 23 ) ( جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَها وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّيَّاتِهِمْ وَ الْمَلائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ كُلِّ بابٍ ) : ( بهشتهاى جاودانى كه خودشان و هر كه از پدران و همسران و فرزندانشان كه شايسته بوده داخل آن مىشوند و فرشتگان از هر درى بر آنها وارد مىشوند ) ، مىفرمايد : اينچنين افرادى كه صفات فوق را دارند وارد بهشتهاى جاويد و مستقّر مىكردند و به آنان نويد مىدهد كه صلحا از ارحامشان شامل پدران و مادران و ذريّهها و برادران و خواهران و همسرانشان به آنها مىپيوندند و اگر چه در آيه نامى از مادران نبرده ، ليكن مادران ، همسران پدران هستند و كلمهء ازدواج شامل آنهاست و برادران و خواهران و عموها و دائىها و اولاد آنان همه ، جزء ذريّهء پدران هستند و در اين آيه اختصارى لطيف به كار رفته است . ( 24 ) ( سَلامٌ عَلَيْكُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ ) : ( سلام بر شما بواسطهء آن صبرى كه نموديد ، چه نيك است عاقبت آن سراى ) ، اين جمله حكايت خطاب فرشتگان با
ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى )ج 2 — Page 511
Contributors: فاطمه مشايخ
P.511