آورده « 1 » كه از آن معلوم مىشود كه موضوع خبر همين واقعهء عدن است كه طبرى آن را واضحتر بيان كرده است .
غرض از اين توضيح يكى بيان اين مطلب است كه اين سفر جنگى به عدن با اينكه عدن بندر يمن است با لشكركشى به يمن كه سالها پس از اين تاريخ اتفاق افتاد اشتباه نشود ، و ديگر اين است كه در دورانى كه حبشيها بر يمن مستولى بودهاند مراكز دريائى كه در سواحل يمن يا در نزديكيهاى يمن و حبشه در اختيار دريانوردان و بازرگانان ايرانى بوده مانند همين بندر عدن در جنوب يا بندر جده در همسايگى شمالى آن از دسترس حبشيها چه حبشيهاى يمن و چه حبشه به دور بودهاند و بازرگانان و دريانوردان ايرانى همچنان در اين مراكز به كار و فعاليت خود اشتغال داشتهاند . و ديگر اينكه از اين پيوستگى سفر جنگى به عدن با جنگ روم چنين معلوم مىشود كه انوشيروان بين تجاوز حبشيها به عدن و كارهاى دشمنانه روميها در مرزهاى غربى و شمالى ايران رابطهاى مىديده و به همين جهت بوده كه پس از غلبه بر روميان در شمال بلافاصله براى رفع غائله حبشيان در جنوب كه از همانجا سرچشمه مىگرفته نيز اقدام كرده است .
و اما خلاصه خبر پروكوپيوس آنكه ژوستى نين سفيرى نزد پادشاه حبشه فرستاد و با او قرار گذاشت كه حبشيها براى بازرگانان ايرانى در درياهاى آن طرف مزاحمت ايجاد كنند و كارى كنند كه كالاهاى موردنياز روم را به جاى اينكه بازرگانان ايرانى به روميان بفروشند حبشيها خود واسطه اين معاملات شوند و سودى كه بنا هست به جيب دشمنان روم ( يعنى ايرانيها ) برود به جيب دوستان ايشان يعنى حبشيها برود و پادشاه حبشه هم متعهد شد كه چنين كارى بكند ولى پروكوپيوس مىنويسد كه او از عهده برنيامد چون بازرگانان ايرانى در بنادر خيلى دور تر كالاهائى كه از سوى هند مىآمد مىخريدند و فرصت به ديگران نمىدادند .
وقتى اين دو خبر را كه يكى از منابع ايرانى نقل شده و ديگرى از منابع رومى
پاورقی
( 1 ) . الكامل ، ج 1 - ص 258 و 259 .