سال 1135 بتقليد از گلستان سعدى نوشته شده و نظر به آنكه بشيوهء آن استاد مطلبهاى اخلاقى و حكمى را همراه حكايات مطرح مىكند مىتواند درشمار همين كتابهاى قصص و حكايات ذكر شود .
و همچنين است كتاب نگارستان اثر كمال پاشازاده يا « ابن كمال پاشا » كه چندين سال مقدم بر دبستان خرد ، آن هم بتقليد از گلستان تأليف شده است .
ابن كمال پاشا تأليفات ديگرى نيز دارد و دربارهء او بجاى خود سخن خواهم گفت . خواننده بايد بداند كه اين نگارستان بجز از نگارستان قاضى احمد غفارى و نيز به غير از نگارستان معينى جوينى است كه پيش ازين معرفى شده است .
در كتاب معدن الجواهر ملا طرزى شاعر و نثرنويس و مؤلف سدهء يازدهم هم حكايتهايى در هر باب بمناسبت نقل شده است . اين كتاب و مؤلف آن را درشمار نويسندگان و مؤلفان عهد معرفى خواهم كرد .
كتاب شكرستان را مير محمد مؤمن عرشى بتقليد از گلستان نوشت و نوادر النقول را ابو الفتح بن مظفر بر منوال لطائف الطوائف فخر الدين على صفى « 1 » ترتيب داد . هر يك ازين اثرهاى متعدد را كه برشمردهام بجاى خود با شرح كافى معرفى خواهم كرد .
تاريخنويسى
كمتر دورهيى را توان يافت كه در ادب فارسى مانند اين عهد به نوشتن كتاب در تاريخ توجه شده باشد .
شمارهء اينگونه كتابها بسيار و در ميان كتابهاى تاريخ آنها كه جنبهء تفصيل داشته باشند زيادست . در حقيقت بايد گفت نهضت تاريخنويسى عهد تيمورى بويژه آخرهاى آن عهد در ايران ، حركت فزايندهء خود را در عهد صفوى ، چه در ايران و چه در آسياى مركزى و هند و روم از دست نداد ؛ و حتى بايد دانست آنچه در هند ، خواه در دربار تيموريان و خواه در دستگاههاى متعدد سلاطين
هامش
( 1 ) - همين كتاب ، ج 4 ، ص 534 - 537 .