گزارش يك فرانسوى حاكى است كه سلطان بن سيف شش فروند كشتى بزرگ حملونقل را كه متعلق به تجار بند « سورات » بود و ظرفيت 350 تا 500 تن داشت ، در اختيار گرفت . اين كشتىها در مسير بصره و مسقط و هند رفت و آمد مىكردند . « 1 » توسعه ناوگان دريايى « سلطان بن سيف » موجب شد او بتواند براى نخستين بار ، نمايندگان خود را به صورت مخفيانه و دور از چشم دولتمردان صفوى به سواحل ايران اعزام ، و ارتباط نزديكى را با رؤساى طوايف ساكن سواحل ، به ويژه مناطق بين بندر لنگه تا طاهرى برقرار كند . هرچند نمايندگان امام مسقط با انگيزه ظاهرى جلب همكارى ساكنان سواحل خليج فارس براى جهاد عليه پرتغالىها ، در صدد ايجاد ارتباط برآمدند ، امّا از اين اقدام به خوبى مىتوان به اهداف توسعهطلبانهء سلطان بن سيف براى ايجاد زمينه مناسب كسب موقعيت تجارى در سواحل ايران پى برد . « 2 » به عبارت ديگر ، امام مسقط با اين اقدام ، نيم نگاهى به توسعه قدرت خود در نواحى مجاور بندر عباسى - كه در آن ايام رقيب اصلى بنادر عمان محسوب مىشد - داشت . در اين دوره با توجه به اقدامات گسترده سلطان بن سيف در راه ايجاد شرايط مناسب تجارى در عمان ، بندر مسقط از رشد و توسعه چشمگيرى برخوردار شد . نيروى دريايى عمان در زمان امامت « سيف بن سلطان » ( 1106 تا 1126 ق . و 1629 تا 1712 م . ) در نبردى دريايى ، موفق به شكست پرتغالىها در شرق آفريقا شد و بدينترتيب ، مناطق شرقى آفريقا از جمله « ممباسا » و « كلوه » به تصرف درآمد . « 3 »
توسعه قدرت سياسى امامان عمان به سمت شرق آفريقا زمينه مناسبى را براى رشد و توسعه بندر مسقط پديد آورد و اين بندر در اواخر قرن هفدهم ميلادى از چنان رشدى برخوردار شد كه شگفتى همگان را برمىانگيخت . « كاپيتان چارلز لاكير » كه در سال 1118 ق . / 1706 م . در مسقط بوده است ، مىنويسد : « اين شهر بعد از آنكه اعراب آن را از دست پرتغالىها گرفتند ، چنان ترقى كرده است كه تمام بازرگانان هندى به وحشت افتادهاند . » « 4 » كاپيتان « الكساندر هميلتون » كه اطلاعات زيادى درباره مسقط داشت ، درباره ناوگان عمان در زمان « سلطان بن سيف ثانى » مىنويسد :
« در سال 1715 م . ناوگان امام شامل يك كشتى با هفتاد و چهار توپ و دو كشتى با شصت توپ و يك كشتى با پنجاه توپ و هيجده كشتى كوچك با 12 تا سيزده توپ و همچنين چند كرجى پارويى با چهار تا هشت توپ بود و با اين قوا از دماغه كومورين در شرق آفريقا تا درياى سرخ ، تمام مردم ساحلنشين را به وحشت مىانداخت . » « 5 »
توسعه نيروى دريايى امام مسقط موجب شد اهداف بلندپروازانهء خود را براى گسترش حوزه عملكرد ناوگان دريايىاش به خليج فارس ، مدنظر قرار دهد . نخستين تحركات وسيع ناوگان مسقط در خليج فارس در سال 1107 ق . / 1695 م . صورت پذيرفت .
ناوگان دريايى عمان با استعداد پانزده كشتى ، به بندر كنگ حمله كرد و پس از بمباران بندر ، وارد شهر شد و به غارت و چپاول اموال دست زد و بيش از شصت هزار تومان كالا را از كنگ به غارت برد . « 6 » امام مسقط پيش از حمله گسترده به بندر كنگ و بندر عباسى ، زمينه مناسب را از طريق ارتباط با رؤساى قبايل عرب و بلوچ ساكن بندر عباسى و لنگه ، و جلب حمايت آنان ، فراهم آورده بود . پيش از اين ، از اعزام نمايندگان امام مسقط و گفتوگوى آنان با سران طوايف « هوله » سخن به ميان آمد . « 7 » « مرعشى » ، نويسنده و مورخ عصر شاه سلطان حسين ، در كتاب خود ، از ايجاد ارتباط ميان رؤساى طوايف هوله با امام مسقط ياد كرده است و مىنويسد :
« سيف بن سلطان كه در آن وقت ، امام و سردار آن قوم بود نيز به تحريك و وسوسه فرقه هوله كه قومىاند از عرب ساكن سواحل بلاد فارس ، دندان طمع به تسخير جزاير و بنادر درياى فارس تيز كرده است . » « 8 »
نوشتهء مرعشى دربارهء نقشههاى توسعهطلبانه امام مسقط در بنادر فارس بسيار گويا و بيانگر اين واقعيت است كه او با اين تحركات درصدد گسترش ناامنى در بندر عباسى و نواحى مجاور و پايين آوردن حجم تردد كالا در مسير آن بوده است . در اسناد كمپانى هند شرقى آمده است كه :
« در اين ايام امام مسقط نامهاى به شاه سلطان حسين نوشته و بدون آن كه او را شاه خطاب كند سه خواسته خود را اعلام كرد كه براساس آنها ، ابتدا شاه تمام دفاتر تجارى پرتغال را در ايران ببندد ؛ دوم اينكه شاه ايران يكى از اتباع عرب او را كه مظنون به همكارى با پرتغالىهاست ، تحويل دهد ؛ و سوم اينكه شاه ، كليه امتيازاتى را كه پيش از اين به پرتغالىها داده است ، به او اعطا كند . در مقابل او متعهد مىشود كه با بيست فروند كشتى ، امنيت خليج فارس را تأمين كند . او در پايان تهديد كرده بود كه چنانچه اين خواستهها برآورده نشود ، بندر عباس را ويران خواهد كرد . » « 9 »
هامش
1906 - 77 . p . 44. ( 1 ) .The Persian Gulf . . . , op . cit . p . 385.
( 2 ) . ابهكاره در اينباره مىنويسد : « آنان سفراى امام مسقط هستند كه به نخيلو و عسلو و ديگر جاهاى اين ساحل فرستاده شدهاند تا از اعراب بخواهند آنان را در مقابل پرتغالىها يارى دهند .The travels of The Abbe Carre in India and The Near east 1672 to 1674 , op . cit . p . 830( 3 ) . تحفة الاعيان بسيرة اهل عمان ، پيشين ، ج 2 ، ص 83 .
( 4 ) . لاكهارت ، انقراض سلسله صفويه ، پيشين ، ص 77 .
( 5 ) . همان ، ص 78 .
( 6 ) .Loriemer , op . cit . p . 69.
( 7 ) .The travels of The Abbe Carre in India and The Near east 1672 to 1674 , op . cit .( 8 ) . مجمع التواريخ ، پيشين ، ص 36 .
( 9 ) .The Persian Gulf . . . , op . Cit . p . 409.