تا اينجا مربوط به در آمد بود « 1 » و اما مخارج :
بايد در آنچه به دست آوردى قانون كتاب و سنت را كه همان اقتصاد و ميانهروى است ، رعايت نمايى . مبادا اسراف و زيادهروى كنى كه خداوند متعال
هامش
( 1 ) در اينجا ذكر دو نكته ضرورى است .
اوّل اينكه : احاديث شمارههاى 176 ، 177 و 178 دلالتى بر تنبلى و يك جا نشستن و منتظر مائدهء آسمانى بودن ندارند ، بلكه احاديثى دال بر ذمّ تنبلى و وجوب طلب رزق براى كسى كه مخارج عدهاى بر عهدهء اوست و مالى ندارد كه صرف آنان نمايد ، وجود دارد كه حتى فقهاى عظام نيز به اين وجوب ، فتوا دادهاند ، به عنوان مثال احاديث شمارهء 170 ، 171 ، 172 و 173 دلالت روشنى بر اين مطلب دارند اگر چه روايت ، پيرامون اين موضوع بيش از اين است .
بنا بر اين ، احاديث شمارهء 176 ، 177 و 178 ناظر به ذمّ حرص هستند كما اينكه مؤلّف محترم فرمودند .
دوّم اينكه : عبادت ، دامنهء وسيعى دارد كه در يك كلمه به معناى « بندگى » است . و نيز الفاظى نظير آخرت ، به عنوان مثال مرحوم شيخ حرّ عاملى در وسائل از كافى و تهذيب روايت مىكند كه :
« قال رجل لأبي عبد اللَّه - عليه السّلام - : و اللَّه انّا لنطلب الدّنيا و نحبّ أن نؤتاها ، فقال : تحبّ ان تصنع بها ما ذا ؟ قال : اعود بها على نفسى و عيالى و اصل بها و اتصدّق بها ، و احجّ و اعتمر ، فقال ابو عبد اللَّه - عليه السّلام - : ليس هذا طلب الدّنيا ، هذا طلب الآخرة »
. يعنى : « به خدا قسم ! ما طالب دنياييم و دوست داريم كه بدان برسيم . حضرت پرسيد :
دوست دارى با آن ، چه بكنى ؟ گفت : براى خود و عيالم خرج كنم ، به بستگانم برسم ، به فقرا كمك كنم ، حج بروم و عمره انجام بدهم . امام - عليه السّلام - فرمود : اين كه طلب دنيا نيست ، اين طلب آخرت است » ، ( وسائل ، ج 12 ، باب سوم از ابواب مقدمات تجارت ، ص 19 ، حديث 3 ) .
و نيز سيرهء معصومين - عليهم السّلام - خصوصا امير المؤمنين - عليه السّلام - شاهد صادقى بر اهل كار و تلاش بودن آن حضرات دارد .
نقل است كه حضرت على - عليه السّلام - هزار درخت خرما وقف كرد و يا وقتى با زحمت پس از كاوش بسيار ، همين كه سنگ را كنار زد و آب چشمه جوشيد ، فورا گفت : «
هذه صدقة جارية »
. بنا بر اين ، در زمان ما اگر مسلمانان نياز به كار بيشتر خصوصا در مسائل تخصصى جهت رفع احتياج از اجانب و دفع سلطهء كفار داشته باشند - كه دارند - كار زياد ، نه تنها مذموم نيست بلكه ممدوح است ، حتى در برخى موارد ، واجب هم مىشود .