در حقيقت ، اين سوى رودخانه خود خراسان ومهمترين دو سوى است ، زيرا كه مركز آن بزرگتر ، ومردمش ظريفتر ، بردبارتر ، نيك وبد شناستر ، به سرزمين تازيان نزديكتر ، به آداب ورسومشان آشناتر ، قصههايش دلبازتر ، سردى در هوا ومردمش كمتر ، مردم آن خوش برخوردتر ، بزرگان وخردمندانش بيشتر از هيطل هستند . در در آنجا دانش بسيار ، حافظه شگفتانگيز ، دارائى بسيار ، رأى استوار است . مرو در آنجا است كه دنيا بدان بسته وبلخ كه بالاترين بوده [ وبي مانند ] است ، ونيشابور فراموش ناشدني با [ حداكثر ] گسترش وخوبى ديهها * نيز در آنجا است . [ وزيران ، پيشوايان ، دانشمندان ، از آنجا برخاستهاند . اميرنشينهاى مرفّه ودادگسترده دارد مانند : غرج كه شار « 1 » ايشان خردمندى همچون عمرين « 2 » دادگستر وبخشايشگر است ، وغزنين كه صاحبش همواره در جنگ وستيز است ، وفريغونيان كه نزد ايشان داد ووفادارى همگانى است . آرى اينجا بخشي سربلند است ] ولى فساد دارد در آن پخش مىشود ، خراج در سال دو بار [ زمستان وتابستان ] گرفته مىشود . مردم روستاها در رنج هستند . [ نيكخواهى كه وضع را براي سلطان بازگو كند يافت نمىشود ، همگى گرفتار اختلافات هستند ] واين نقشهء آنجا است .
هامش
( 1 ) شار ، عنوان پادشاهان غرجستان بوده است ، مانند كسرى براي شاهان ساسانى وقيصر براي امپراتوران روم .
( 2 ) عمرين نزد عربها بر عمر وأبو بكر اطلاق مىشود . ايشان خليفه دوم خود را بسبب افتخاراتى كه براي ايشان بدست آورده بر خليفهء أول ترجيح مىدهند .