مؤيّد اين گفتار ، همان آيهء سورهء « دخان » است كه مىفرمايد :
ما كتاب را در شب مبارك نازل كرديم .
اين آيه به صراحت مىرساند ( به استناد ضميرى كه به كتاب برمىگردد ) كه تمامى آن در ليلهء مباركه - كه در شهر رمضان است - نازل گرديد و بايد اين نزول غير آن نزولى باشد كه در روز بعثت تحقق يافته ، زيرا در روز بعثت آياتى بيش نازل نگرديده است .
خلاصه سخن اينكه : آياتى كه دلالت مىكنند قرآن در ماه رمضان در ليله مباركه « قدر » نازل شد ، نمىتواند دليل بر اين باشد كه روز بعثت كه در آن روز نيز آياتى چند نازل گرديده در همان ماه بوده است ، زيرا آيات فوق دلالت دارد كه تمام كتاب ( قرآن ) در آن ماه نازل گرديده است ؛ در صورتى كه در روز بعثت فقط آياتى چند نازل شده است و احتمال دارد كه مقصود از نزول جمعى قرآن همان نزول مجموع قرآن ، در همان ماه از لوح محفوظ به بيت معمور باشد . دانشمندان شيعه و سنى رواياتى در اين مورد نقل كردهاند و بالاخص استاد دانشگاه « الازهر » محمد عبد العظيم زرقانى ، روايات را به طور مبسوط در كتاب خود وارد كرده است . « 1 »
پاسخ دوم
متينترين پاسخى كه تا به حال از طرف دانشمندان ابراز شده ، همان جواب دوم است . استاد آقاى طباطبائى در كتاب نفيس خود « 2 » در توضيح آن فراوان كوشيده كه خلاصه آن به قرار زير است :
اينكه قرآن مىفرمايد : ما آن را در ماه رمضان نازل كرديم ، منظور حقيقت و واقع قرآن است كه بر قلب پيامبر نازل گرديد ، زيرا قرآن علاوه بر وجود تدريجى ، واقعيتى دارد كه خداى بزرگ پيامبر خود را از آن در يك شب معين از شبهاى ماه رمضان آگاه ساخت .
هامش
( 1 ) . مناهل العرفان في علوم القرآن ، ج 1 ، ص 37 .
( 2 ) . الميزان ، ج 2 ، ص 14 - 16 .