ابن عباس ، پسر عموى امير المؤمنين و پيامبر اكرم « ص » بود و از چهرههاى بارز مفسران اسلام محسوب مىشد كه تفسير را از حضرت على « ع » آموخته بود . مجالس ابن عباس ، آميخته به بحثهاى قرآنى بود . وى از بزرگان اسلام بود ، امّا نسبت به مواضع سياسى او دربارهء عثمان و امويان و مسائل حكومت و خلافت ، نظرهاى متناقضى ابراز شده است . به لحاظ علمى ، به او « حبر امّت » مىگفتند . در جنگهاى على « ع » در ركاب او بود ، امّا برخى آشفتگيها در عملكرد او ديده مىشود . وى در اواخر عمر نابينا شده بود . در سال 68 هجرى ، در فتنهء پسر زبير ، در طائف درگذشت ، در حالى كه هفتاد سال عمر داشت . محمّد حنفيّه بر او نماز گزارد . « 1 »
عبد الله بن عروهء غفارى
نامش را در شمار شهداى حملهء اوّل در روز عاشورا آوردهاند . او و برادرش عبد الرحمن ، از شجاعان و اشراف كوفه و صاحبان ولايت اهل بيت بودند و در كربلا خود را به حسين بن على « ع » رساندند . هر دو با هم به ميدان رفتند و جنگيدند و شهيد شدند . « 2 »
- عبد الرحمن بن عروه ، عبد الرحمن بن عرزه
عبد الله بن عفيف ازدى
از بزرگان شيعه ، كه در مجلس ابن زياد در كوفه ، به او اعتراض كرد . وى از شيعيان برجسته و زاهدان روزگار در كوفه بود ، نابينايى روشندل و آگاه و شجاع . چشم چپ خود را در جنگ جمل و چشم راست خود را در جنگ صفّين از دست داده بود . پس از شهادت حسين « ع » وقتى ابن زياد بر منبر كوفه بالا رفت و در نكوهش خاندان پيامبر و سيد الشهدا سخن آغاز كرد ، عبد الله بن عفيف با شدّت و شجاعت ، پاسخ ياوههاى او را داد . ابن زياد دستور داد دستگيرش كنند . بستگانش او را از مجلس بيرون بردند . سربازان حكومت براى دستگيرى او ، خانهاش را محاصره كردند . وى با آنكه نابينا بود ، با راهنمايى دخترش ، در مبارزهاى دليرانه و شمشير به دست ، با مهاجمان درگير شد . او را دستگير كرده و به شهادت رساندند . اعتراض او در مجلس ابن زياد ، نوعى مبارزهء آشكار با والى كوفه و حكومت يزيدى محسوب شد و شجاعت و بىباكى او در دفاع از محرّمات و
هامش
( 1 ) - براى شرح حال مفصّل او از جمله ر . ك : « اعيان الشيعة » ، ج 8 ، ص 55 . « ابن عباس و مكانته فى التفسير و المعارف الأخرى » از دكتر محمّد باقر حجّتى .
( 2 ) - عنصر شجاعت ، ج 2 ، ص 218 .