تبصرة المتعلمين في أحكام الدين ( شرح تبصره علامه حلى ) ( فارسى ) — Page 272
و هي قسمان مطلقة و مشروطة ، فالمطلقة ان يقول لعبده او امته : كاتبتك على كذا على ان تؤديه فى نجم كذا امّا فى نجم واحد او نجوم متعددة فيقول : قبلت و قيل يفتقر الى قوله : فاذا ادّيت فانت حرّ فهذا يتحرر منه به قدر ما يؤدّى و ليس لمولاه فسخ الكتابة و يفكه الامام من سهم الرقاب وجوبا مع العجز فان اولد من مملوكة تحرّر من اولاده به قدر ما فيه مقصود از كتابت آنست كه بنده از كسب خود مالى بدست آورده به مالك خويش دهد و آزاد شود و آن دو قسم است : 1 - كتابت مطلق . 2 - مشروط كتابت مطلق آنست كه مقدار مال را معين كند و مدت آن را هم معين كند ولى نگويد اگر ندادى به بردگى بازمىگردى . كتابت مشروط آنست كه بگويد اگر اين مال الكتابة را در اين مدت ندادى به بردگى بازمىگردد . احكام مكاتب مطلق : 1 - چون مولى به بنده يا كنيز خود بگويد با تو مكاتبه كردم بر فلان مال كه در فلان مدت مثلًا يك ساله بدهى يك جا يا به اقساط دوازده‌ماهه مثلا و او قبول كند كتابت واقع مىشود و بعضى گفته‌اند بايد بگويد : وقتى دادى آزادى . 2 - در كتابت مطلق هر اندازه كه بدهد همان اندازه آزاد مىشود و مولى نمىتواند كتابت را فسخ كند و اگر مقدارى از مبلغ را داد و ناتوان شد و نتوانست همه را بپردازد بر امام واجب است كه از سهم رقاب كه يكى از مصارف هشتگانه زكات بود و يا از سهم سبيل اللَّه او را مساعدت كند . 3 - اگر بنده مكاتب كه مقدارى از مال الكتابة را داده و به همان نسبت آزاد شده همسر كنيزى داشته باشد و از او فرزندى متولد شود اين فرزند به همان اندازه