پستترين جنبندهها هستند رسيدى يعنى اگر بر اينها پيروز و مسلط شدى ( نمىگويد با اينها چه رفتارى كن ، تعبير عجيبى دارد ) فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ كارى كن كه آن جماعتى را كه پشت سر اينها قرار گرفتهاند و مىخواهند راه اينها را بروند مشرَّد و پراكنده كنى . با اينها كارى بكن كه اسباب عبرت آنها بشود . لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرونَ شايد آنها متذكر بشوند و ديگر مثل اينها اينطور از انسانيت خارج نشوند .
اين سه آيه عجيب است . ابتدا مقدمهاى مىچيند كه بدترين جنبندهها كدام هستند . بعد براى اينها صفتى ذكر مىكند در سقوط انسانيتشان . بعد فتوا و اجازه مىدهد كه اينها را از بين ببر ، ولى به اين از بين بردن حالت انتقامى نمىدهد كه عقدهء دلت را خالى كن .
مجازات ، دو فلسفه مىتواند داشته باشد ، يك فلسفهء روانى و آن اينكه كسى كه جنايت بر او وارد شده و عقدهء روانى پيدا كرده است تشفّى خاطرى پيدا كند . ولى از اين مهمتر اصلاح اجتماع است [ كه مجازات مجرم ] عبرت است براى ديگران . قرآن به جنبهء عبرتش توجه مىكند ، مىگويد حالا كه چنينند ، اين موجودات پستتر از حيوان را از ميان ببر ، با آنها كارى كن كه عبرت ديگران بشود .
وَ امّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيانَةً فَانْبِذْ الَيْهِمْ عَلى سَواءٍ انَّ اللَّهَ لايُحِبُّ الْخائِنينَ . ممكن است بپرسيد : فرضاً ما با قومى پيمان بستيم پيمان مؤكَّد ، آيا حتماً بايد صبر كنيم اول آنها نقض عهد كنند بعد ما پيمانمان را بهم بزنيم ؟ و حال آنكه گاهى علائمى در دست داريم كه اگر ما صبر كنيم كه دشمن عمل خودش را انجام بدهد كلاهمان پس معركه است . مثلًا فرض كنيد يك دولت اسلامى با دولت ديگرى چنين قراردادى بسته است . سرويسهاى اطلاعاتى ، اطلاعات دقيق دادهاند كه چه نشستهايد ! آنها آمادهء حمله هستند و مىخواهند از آرامش شما سوء استفاده كنند . در اينجا وظيفهء مسلمين چيست ؟ آيا اين است كه بگويند چون ما پيمان بستهايم بايد به پيمان خودمان وفادار باشيم ، و صبر كنند تا آنها شبيخونشان را بزنند و كار از كار بگذرد ؟ ! و يا وظيفهء آنها اين است كه بگويند حالا كه سرويسهاى اطلاعاتى چنين خبرى آوردهاند پس ما پيشدستى كنيم ؟ هم آن نادرست است و هم اين . قرآن مىگويد در اينگونه موارد كه علائم خيانت آن كسى كه پيمان بسته آشكار است ، شما نه سكوت كنيد و نه پيشدستى . قبلًا به آنها اعلام كنيد كه به موجب اطلاعاتى كه به ما رسيده است شما به عهد خودتان پايبند نيستيد پس ما رسماً اعلام مىكنيم كه پيمان ما از
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — Page 310
Contributors: مرتضى مطهرى
P.310