ما امروز آيات را مىخوانيم و مقدارى هم توضيح مىدهيم و مخصوصاً تقاضا مىكنيم كه آقايان بيشتر روى اين آيات تأمل كنند ، به تفاسير مراجعه كنند و اگر چيزى هم به نظرشان مىرسد بگويند . ما مىتوانيم اول برويم سراغ آياتى كه از آن آيات احياناً استنباط مىشود كه قرآن روى ماديات تكيه كرده است و آن اهرم را اهرم مادى تشخيص مىدهد . يك دسته آيات هست كه براى اين استدلال خوب است . دستهء ديگر آياتى است كه روى معنويات تكيه كرده است . ما حالا هر دو دسته را مىخوانيم و ابتدا از آيات معنويات شروع مىكنيم .
مثلًا در آيهء 31 از آل عمران تعبير اين است :
قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ .
مردم را دعوت مىكند كه مرا پيروى كنيد . تكيهاش روى چيست [ كه مىگويد ] دنبال من بياييد ، اگر خدا را دوست مىداريد از من پيروى كنيد . روى حبّ خدا تكيه كرده . يك وقت كسى مىگويد تو اگر مىخواهى شكمت سير بشود دنبال من بيا ، من را پيروى كن . اگر مىخواهى به پست عالى برسى دنبال من بيا . اينجا مىگويد اگر خدا را دوست داريد من را پيروى كنيد تا خدا هم شما را دوست بدارد . آنوقت خدا شما را دوست مىدارد
وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ .
آيهء ديگر :
ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ
« 1 »
.
مردم را به سوى پروردگارت بخوان . اولًا كه مىفرمايد : « به سوى پروردگارت » ، جهت حركت را نشان مىدهد : به سوى خدا . با چه ابزار و وسيلهاى ؟ سه چيز ذكر مىكند : يكى حكمت ، يكى موعظهء حسنه و ديگر جدال به احسن . حكمت يعنى حقايق گويى ، استدلال منطقى آوردن . با دليل منطقى مردم را به سوى خدا دعوت كن . اين يك ابزار كارش است . دوم موعظهء نيكو ، اندرز دادن .
معلوم است كه مواردش فرق مىكند . در مورد افرادى كه سطح تفكر و تعقلشان بالاست حكمت ، و در مورد مردمى كه تحت تأثير احساسات خودشان هستند موعظه و اندرز ، و مخالفينى كه مىآيند مجادله مىكنند تو هم با آنها به نحو احسن مجادله كن ، مغالطه كارى مىكنند مغالطه هايشان را به نحو جدال به سبك خودشان به طورى كه آنها را محكوم كنى [ پاسخ بده . ] با آنها جدال كن .
هامش
( 1 ) نحل / 125 .