يكديگر اثر مىگذارند تازه زمينه يعنى قابليت پيدا مىشود براى نيروى جديد . ديگر نمىگفتند نيروى جديد خود به خود به وجود مىآيد . اگر خود به خود به وجود مىآيد ، پس همهء عالم خود به خود به وجود بيايد .
- اينها نمىگويند نيروى سوم به وجود مىآيد ، مىگويند حاصل تركيب نيروى اول و دوم است .
استاد : اگر بگوييم حاصل تركيب ، ديگر يك شىء سومى در كار نيست . حاصل تركيب حاصل جمع مىشود ، مثل اينكه جمع 2 و 2 مىشود 4 ، جمع تركيبى مىشود ، يعنى اين با خاصيت خودش آن با خاصيت خودش . لازمهء تركيب اين است كه اين چيزى از خودش به او مىدهد و چيزى از او مىگيرد ولى در مجموع چيزى اضافه نشده . اگر ما يك ليتر آب گرم داريم و يك ليتر آب سرد ، اينها وقتى به يكديگر برسند ، از گرماى اين به آن منتقل بشود ، يك حالت گرماى متوسط پيدا مىشود . اگر گرماى يكى نود درجه بود و گرماى ديگرى ده درجه ، مثلًا يك گرماى پنجاه درجه در مجموع دو ليتر آب پيدا مىشود ولى چيز سومى به وجود نمىآيد .
- يعنى ما از يك تركيب نمىتوانيم يك خاصيت جديدى داشته باشيم كه نه در اين باشد نه در آن ؟
استاد : نه ، خاصيت جديد اگر پيدا بشود از مبدأ جديد پيدا مىشود ، يعنى اول بايد يك مبدأ خاصيت جديد پيدا بشود تا خاصيت جديد پيدا شود و الّا ما هستيم و مجموع خاصيتهاى گذشته ، منتها خاصيتهاى كسر و انكسار شدهء گذشته ؛ مثل مجموع سرمايههايى است كه روى همديگر بريزند .
اگر ما باشيم و خود اين سرمايهها ، از آنها چيزى اضافه ديگر پيدا نمىشود .
- منظورم در تركيبهاى شيميايى است .
استاد : همان تركيب شيميايى را مىگويند همينطور است . مىگويند در هر تركيب شيميايى كه اثر جديد پيدا مىشود ناشى از قوهء جديد و صورت جديد است . اصلًا تحليل روى همين [ تركيب شيميايى است . ] مىگويند شما چون از نظر حسى نگاه مىكنيد مىگوييد اكسيژن و هيدروژن با همديگر تركيب شدند ، در اثر تركيب اينها آب پيدا شد . علم چون به محسوسات نگاه مىكند بيش
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 305
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٠٥