1 . اشكالات و نظريات در باب وجود ذهنى
1 . اشكالات وجود ذهنى
و الذّات فى انحا الوجودات حفظ * جمع المقابلين منه قد لحظ
فجوهر مع عرض كيف اجتمع ؟ * ام كيف تحت الكيف كلّ قد وقع ؟
در بحثهاى گذشته ادلّهاى را كه آقايان اقامه كردهاند بر اثبات وجود ذهنى همراه با ارزيابى آن ادلّه بيان كرديم . مسألهء وجود ذهنى يعنى همان نظريهاى كه فلاسفه دارند اشكالاتى به وجود آورده است كه بعضى از آن اشكالات را كه مهمترين آنها بوده است در اينجا ذكر كردهاند و بعضى اشكالات ديگر را در اينجا ذكر نكردهاند .
آن اشكالات را اغلب همان متكلمين كه منكر وجود ذهنى به اصطلاح فلاسفه بودهاند وارد كردهاند .
حاجى چون مىخواهد مقدمهاى بر آن دو اشكال عمدهاى كه در اينجا هست ذكر بكند اين مطلب را ذكر كرده است كه : « و الذّات فى انحا الوجودات حفظ » يعنى طبق اين رويّه ذات در همهء انحاء وجودات محفوظ است ( كه مقصود از ذات ماهيت است و منظور از انحاء وجودات در اينجا همان نحوه وجود ذهنى و وجود خارجى است ) ؛ يعنى يك ذات است كه در ذهن موجود است به وجود ذهنى و در خارج موجود