پيروى خود اين مقاله فقط به بيان قسمتهايى مىپردازيم كه از مقدمات يا نتايج اصل فوق الذكر است .
در متن اين مقاله با طرز مخصوصى كه اختصاص به خود اين مقاله دارد از ضرورت و امكان بحث شده و اين طرز با آنكه متكى به مسائلى است كه در مقالهء 7 گذشت و آن مسائل ، مورد قبول قاطبهء پيروان حكمت متعاليه است از لحاظ طرز استنباط مسائل ضرورت و امكان از مسائل وجود و بالاخص از « اصالت وجود » بى سابقه است و اختصاص به خود اين مقاله دارد و از طرفى مطالب مختلفى كه در اين مقاله بيان شده خيلى در هم فشرده شده و از اين رو ممكن است كه طرز تحقيق مسائل ضرورت و امكان در اين مقاله حتى براى آشنايان به اين مسائل نامفهوم يا عجيب و غير قابل قبول جلوه كند .
لهذا ما در اين مقدمه مجموع مسائلى را كه مطالب مقاله متكى به آنهاست و يا اشارهء مختصرى در متن مقاله به آنها شده به اضافهء بعضى مسائل لازم ديگر توضيح كافى مىدهيم و با توضيح مختصرى كه در پاورقى خود مقاله مىدهيم مطالب به خوبى واضح خواهد شد .
اين مقدمه مشتمل بر قسمتهاى ذيل است :
( 1 ) . معناى ضرورت و امكان .
( 2 ) . ضرورت و امكان معقول است نه محسوس .
( 3 ) . آيا بحث از ضرورت و لا ضرورت نظام موجودات بحثى است علمى يا فلسفى ؟
( 4 ) . منشأ ضرورت و امكان .
( 5 ) . قانون علّيت و معلوليّت .
( 6 ) . علت ، ضرورت دهنده به معلول است ( جبر علّى و معلولى ) .
( 7 ) . نيازمندى معلول به علت در بقاء .
( 8 ) . ضرورت بالذات و بالغير .
( 9 ) . ضرورت ذاتى منطقى و ضرورت ذاتى فلسفى .
10 . توجيه نظام موجودات .
11 . « اصالت وجود » و ضرورت و امكان .
12 . موجود معدوم نمىشود .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 534
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٣٤