* نمىدانيم كه ادراكات عين حقيقت
است يا نيست زيرا تمام ادراكات بشر حتى بديهيات اوليه و فلسفه و
علوم رياضى بستگى دارد به طرز
ساختمان دستگاه ادراكى بشر و ساختمان
دستگاه ادراكى اشخاص متفاوت است .
شكاكان قديم و نسبيون جديد و
طرفداران ماترياليسم ديالكتيك
* محسوسات و معقولات اوليه و آنچه با
رعايت اصول منطقى كسب شود حقيقت است .
ارسطو و پيروانش در يونان قديم و جميع حكماى دورهء اسلامى
* فطريات عقل و معقولاتى كه با رعايت اصول منطقى كسب شود عين حقيقت است و اما محسوسات نمىدانيم حقيقت است يا نيست زيرا حواس وسيلهء ارتباط عملى با خارج است نه وسيلهء كشف حقيقت .
دكارت و لايب نيتس و عده ديگر از فلاسفه اروپا
* معلومات رياضى كه صرفاً مخلوق ذهن ماست حقيقت است و اما معلومات مربوط به جهان خارج نمىدانيم حقيقت است يا نيست .
كانت آلمانى و پيروانش .
* وجدانيات و آنچه با تعقل صحيح به دست آيد حقيقت است اما محسوسات نمىدانيم حقيقت است يا نيست .
جان لاك انگليسى .
* حس و عقل هر دو فقط داراى ارزش عملى و وسيلهء ارتباط عملى با خارجند ، وسيلهء كشف حقيقت تنها شهود باطن است .
هانرى برگسون .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 195
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٩٥