درس چهاردهم : ارزش قياس ( 2 )
مفيد يا غير مفيد بودن منطق
گفتيم كسانى كه ارزش منطق ارسطويى را نفى كردهاند ، يا فايدهاش را نفى كردهاند و يا صحتش را . ما نخست به منشأ مفيد بودن منطق مىپردازيم . ايرادهايى كه از اين راه وارد كردهاند عبارت است از :
1 . اگر منطق [ ارسطويى ] مفيد بود مىبايست علما و فلاسفهاى كه مجهز به اين منطق بودهاند اشتباه نكنند و خودشان هم با يكديگر اختلاف نداشته باشند ، و حال آن كه مىبينيم همهء آنها اشتباهات فراوان كردهاند و بعلاوه آراء متضاد و متناقضى داشتهاند .
پاسخ اين است كه اولًا منطق عهدهدار صحت صورت و شكل قياس است نه بيشتر . منشأ خطاى بشر ممكن است مواد اوليهاى باشد كه قضايا از آنها تشكيل مىشود ، و ممكن است آن مواد اوليه درست باشد و منشأ خطا نوعى مغالطه باشد كه در شكل و نظم و ساختمان فكر به كار رفته است .
منطق - همان طورى كه از تعريفش كه در درسهاى اول گفتيم پيداست - ضامن درستى فكر از نظر دوم است . اما از نظر اول هيچ قاعده و اصلى نيست كه صحت فكر