جبر يا اختيار ؟ . 346 .
تقسيمات و قطببنديهاى اجتماعى . 350 .
يگانگى يا چندگانگى جامعهها از نظر ماهيّت .
آيندهء جامعهها . . . . . 358 .
بخش دوم : تاريخ . . . . . 367 .
تاريخ چيست ؟ . . . 367 .
تاريخ علمى . . . 374 .
1 . اعتبار و بىاعتبارى تاريخ نقلى . . . 37 .
2 . علّيّت در تاريخ . . . . 377 .
3 . آيا طبيعت تاريخ مادّى است ؟ . . . 382 .
مبانى نظريّهء مادّيّت تاريخ : . 384 .
1 . تقدّم مادّه بر روح . 384 .
2 . اولويّت و تقدّم نيازهاى مادّى بر نيازهاى معنوى . . . . 386 .
3 . اصل تقدّم كار بر انديشه . . . . . 388 .
4 . تقدّم وجود اجتماعى انسان بر وجود فردى او . 391 .
5 . تقدّم جنبهء مادّى جامعه بر جنبههاى معنوى آن . . . . . 394 .
نتايج . . . . 402 .
انتقادها . 420 .
1 . بىدليلى . . . . 423 .
2 . تجديد نظر پايهگذاران . 424 .
3 . نقض تطابق جبرى زير بنا و روبنا . . . 43 .
4 . عدم تطابق پايگاه طبقاتى و پايگاه ايدئولوژيكى . . . . 434 .
5 . استقلال رشد فرهنگى . . . . . 435 .
6 . ماترياليسم تاريخى خود را نقض مىكند . . 437 .
اسلام و مادّيّت تاريخى . . . . . 439 .
بيان طرفداران نظريّهء مادّيّت تاريخ از نظر اسلام . . . . . 440 .
انتقاد . . 450 .
معيارها . 473 .
1 . استراتژى دعوت . . . 474 .
2 . عنوان مكتب . 480 .
3 . شرايط و موانع پذيرش . . 482 .
4 . تعالى و انحطاط جوامع . . . . . 485 .
تحوّل و تطوّر تاريخ . . . . . 488 .
نظريّات گوناگون دربارهء عامل محرّك تاريخ . . 490 .
1 . نظريّهء نژادى . . . . . 490 .
2 . نظريّهء جغرافيايى . 491 .
3 . نظريّهء قهرمانان . . . 491
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 15
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٥