آنجا كشيده كه گروهى اصرار دارند همهء مفاهيم عالى و وسيع و گستردهء جهانبينى اسلامى را تا سطح محسوسات و مادّيّات تنزّل دهند .
دنيا و آخرت
يكى ديگر از اركان جهانبينى اسلامى ، تقسيم جهان است به دنيا و آخرت .
آنچه قبلا تحت عنوان غيب و شهادت گفتيم مربوط بود به جهانى مقدّم بر اين جهان ، جهانى كه سازندهء اين جهان و تدبير كنندهء اين جهان است . اگر چه از يك نظر جهان آخرت ، غيب است و جهان دنيا شهادت ، ولى نظر به اينكه جهان آخرت متأخّر از جهان دنياست ، جهانى است كه انسان به سوى آن بازگشت مىكند ، تحت عنوان مستقل قابل توضيح است . جهان غيب جهانى است كه از آنجا آمدهايم و جهان آخرت جهانى است كه به آنجا مىرويم . اين است معنى سخن على ( عليه السّلام ) :
رحم اللّه امرأ علم من اين و فى اين و الى اين ؟
رحمت حق شامل حال كسى كه بداند از كجا ؟ در كجا ؟ به كجا ؟
على نفرمود خدا رحمت كند كسى را كه بداند از چه ؟ و در چه ؟ و از چه ؟ اگر چنين مىگفت ، مىگفتيم مقصود اين است كه از چه آفريده شدهايم ؟ از خاك . در چه خواهيم رفت ؟ در خاك . باز از چه برمىخيزيم ؟ از خاك . اگر چنين گفته بود ، اشارهاى بود به اين آيهء قرآن كه :
مِنْها خَلَقْناكُمْ وَ فِيها نُعِيدُكُمْ وَ مِنْها نُخْرِجُكُمْ تارَةً أُخْرى
( 1 ) .
شما را از زمين آفريدهايم و به زمين بازمىگردانيم و از زمين بار ديگر بيرون مىآوريم .
امّا سخن على در اينجا ناظر به آيات ديگرى از قرآن است و مفهوم بالاترى دارد
هامش
( 1 ) . طه / 55 .