ترس مؤمن
سيد پيامبران و اشرف نخستين و آخرين درود خدا بر او و آل وى باد ، مىفرمايد : وقتى دل مؤمن از خدا بلرزد ، گناهانش مىريزد چنانچه برگها از درخت مىريزند .
همچنين مىفرمايد : بندهاى مؤمن نيست مگر اينكه بلا را نعمت و آسايش را محنت بشمارد . چون بلاء دنيا ، نعمت آخرت و راحتى دنيا ، محنت آخرت است .
و نيز مىفرمايد : وقتى بلايى در بدن يا مال يا فرزندان بندهاى از بندگانم ديدى ، و وى به زيبايى به استقبال آنها مىرود ، حيا مىكنم كه براى وى ميزان يا نامه و دادگاهى قرار دهم .
عالم خلق و امر
عوالم كليه بر دو قسم است ! عالم خلق يعنى عالمى كه به وسيله يكى از حواس پنجگانه درك مىشود . و عالم امر يعنى عالمى كه با اين حواس درك نمىشود . مانند روح و عقل .
خداوند مىفرمايد :
أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ
« 1 » ، گاهى از اين دو عالم تعبير به عالم ملك و ملكوت مىشود يا عالم شهادت و غيب يا ظاهر و باطن يا بر و بحر و عبارات ديگر . انسان جامع بين اين دو عالم خلق شدهاست . جسم او نمونه عالم خلق و روح وى نمونه عالم امر است . خدا مىفرمايد : در بارهى روح مىپرسند بگو از امر خداست
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي . . .
« 2 » روح او پيش از وجود موجودات ، در درياى حقيقت شنا مىكردهاست و از غايت ازلى برخوردار بود . خدا مىفرمايد :
وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ . . .
« 3 » ، سپس اين روح در اتاق تنگ بدن قرار داده شد تا كمالاتى و نيز استعدادهايى را كه بدون آن امكان حصول نداشت ، كسب كند و در نهايت به اصل خود باز گردد و به شناورى در درياى حقيقت بپردازد ، تا آمادگى قبول فيض جلالى و جمالى را بيابد و براى پرتوها و بارقههاى سرمدى مهيا گردد .
تفسير لا ينال عهدى الظالمين
زمخشرى در كشاف ذيل آيه
لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ
. . . « 4 » ، مىگويد : گفتهاند اين آيه
هامش
( 1 ) - اعراف ، 54 .
( 2 ) - اسراء ، 85 .
( 3 ) - همان ، 70 .
( 4 ) - بقره ، 124 .