مسؤليت
كسى كه گردن زير افسار آورد ، پايش مىلغزد .
انتهاى حكومت
وقتى عبدالملك در حال احتضار بود ، از پنجره قصر به لباس شويى نگريست كه لباس مىشست . عبدالملك گفت : اى كاش لباس شويى بودم و جز دسترنج هر روز خود را نمىخوردم و چيزى از امور مسلمانان را عهده دار نبودم . اين سخن به گوش ابوحازم رسيد ، وى گفت : خداى را سپاس كه سلاطين را جورى قرار داد كه وقت مرگشان دوست دارند مانند ما باشند و ما وقت مرگمان دوست نداريم مانند آنان باشيم .
تفسير آيه واتبع الذين ظلموا مااترفوا فيه
زمخشرى مىگويد ما مصدريه است يعنى
وَ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا ما أُتْرِفُوا فِيهِ
« 1 » ، ابنهشام مىگويد ماء مصدريه حرف است . در حالى ما در اينجا اسم است و مرجع ضمير شدهاست .
برخى به دفاع از زمخشرى گفتهاند كه ضمير در فيه به ظلم برمى گردد كه از ظلموا استفاده مىشود . اين پاسخ زحمتزا است .
ضرر دنيا و دين
يكى از بزرگان گفته است : از علامتهاى روى گرداندن خدا از بنده اين است كه او را مشغول كارى كند كه به نفع دنيا و دين او نيست .
كجايى ؟
ديگرى گفته است اگر مىخواهى جايگاه خود را بشناسى كه در كجا هستى ؟ بنگر ببين بر چه پايدار هستى . پدرم به من گفت : وقتى اين سخن را از برخى شنيدهبود ، چنان تأثيرى در وى ايجاد كردهبود كه از هر كارى كه او را يارى نمىكرد ، دست برداشت .
تفسير آيه تحبون اللَّه ، تصوف
زمخشرى به شدت با صوفيان مخالف بود و در كشاف چندين بار آنان را نكوهش كردهاست ، از جمله ذيل تفسير اين آيه شريفه :
إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ
« 2 » ، مىگويد : اگر ببينى كسى دم از محبت خدا مىزند و با ياد خدا دست مىزند و پا مىكوبد و طرب و نعره دارد ،
هامش
( 1 ) - هود ، 116 .
( 2 ) - آل عمران ، 31 .