اميد رابعه
نعم و بئس
برخى تصور كردهاند كه نعم و بئس براى ميانهروى در مدح و ذم مىآيند ، ولى چنين نيست ، اين دو واژه براى مبالغه در مدح و ذم است ؛ چنان كه خداوند در تمجيد ذات و صفات خود مىفرمايد : وَ اعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصِيرُ « 1 » يا در نكوهش آتش مىفرمايد : مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ « 2 »
تفسير آيه بقرات سمان و عجاف
در تفسير آيه إِنِّي أَرى سَبْعَ بَقَراتٍ سِمانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجافٌ وَ سَبْعَ سُنْبُلاتٍ خُضْرٍ وَ أُخَرَ يابِساتٍ « 3 » ، زمخشرى مىگويد : آيا فرق است در اينكه سمان صفت بقرات باشد نه براى سبع ، يا فرقى نيست ؟ گوييم اگر سمان صفت بقرات باشد سبع را به نوع بقر سمان تميز دادهاى ، نه به جنس بقر سمان و اگر سمان صفت سبع باشد ، سبع به جنس بقر تميز داده شد ، نه به نوع آن . نيز ايشان مىگويد : اخر يابسات ، عطف بر سنبلات خضر است كه محلًا مجرور است يا نه ؟ گوييم : اين موجب تواضع مىشود چرا كه در اين صورت بايد در حكم آخر يابسات قرار گيرد و هر دو بايد مميز سبع باشند . در حالى كه لفظ اخر ، اين معنا را مىرساند كه غير از سبع باشد . مثلًا اگر بگويى نزد او هفت نفر ايستاده و نشسته هستند ، يعنى برخى ايستاده و عدهاى نشسته هستند ، صحيح است ولى اگر بگويى نزد او هفت نفر ايستاده هستند و بقيه نشستهاند اين تدافع را ايجاد مىكند . چون آخرين غير آن ايستادهها مىباشند .