حجاج » در بغداد ، پس از شهادت امام رضا عليه السّلام ، براى مشورت درباره امر جانشين آن حضرت ، نقل كرده ، در تنافى است ! 3628712 خ 0 275 خ بنابراين ، به نظر مىرسد كه وى تا عصر امام جواد عليه السّلام در قيد حيات بوده است ؛ چرا كه روايت مسعودى صراحت در حيات وى در اين عصر و حضور وى در جمع سران شيعه در منزلش را دارد . با عنايت به آنچه شيخ طوسى در كتاب غيبت ، و كشّى در رجال نقل كردهاند ، وكالت وى براى امام صادق عليه السّلام و امام كاظم عليه السّلام اثبات مىشود ؛ و آنچه مسعودى درباره اجتماع سران شيعه در منزل وى پس از شهادت امام رضا عليه السّلام نقل كرده ، مشعر بر وكالت و رهبرى وى براى شيعيان عراق است . بدينترتيب ، مىتوان وكالت وى براى چهار امام عليهم السّلام را از اين نقلها استفاده كرد ! تعبير شيخ طوسى درباره وى چنين است : « و كان عبد الرحمن بن الحجاج وكيلا لأبى عبد الله عليه السّلام و مات فى عصر الرضا عليه السّلام على ولايته » . 4628712 خ 0 276 خ از اين سخن ، وكالتش براى امام صادق عليه السّلام قابل استفاده است . كشّى نيز طى نقلى ، از عبد الرحمن بن حجّاج چنين روايت كرده است : « يك سال ، در حالى كه مال بسيارى ، متعلّق به ابو ابراهيم عليه السّلام ( امام كاظم عليه السّلام ) به همراه داشتم ( به قصد ملاقات با آن جناب ) خارج شدم و على بن يقطين نيز نامهاى به من داد تا به حضرت برسانم ؛ كه ضمن آن ، از حضرت طلب دعا كرده بود » . 5628712 خ 0 277 خ
از اين سخن كه مال بسيارى متعلّق به امام كاظم عليه السّلام به همراه داشته ، همچون برخى رجاليان ، 6628712 خ 0 278 خ وكالت وى براى آن حضرت را مىتوانيم استنباط كنيم ؛ چرا كه وجود اموال بسيار متعلق به امام عليه السّلام در دست يك فرد ، مىتواند از نشانههاى وكالت باشد ؛ و بعيد است كه اين اموال ، وجوه شرعى شخصى وى بوده باشد ! مؤيّد اين سخن آنكه ، وى داراى سابقه وكالت در عصر امام صادق عليه السّلام بوده است ، و طبيعى است كه ائمه بعدى از وجود كسانى كه داراى سابقه و تجربهى وكالت براى ائمه پيشين بودهاند ، بهره مىبردند .
نقل ياد شده ، همچنين مىتواند بر نقش ارتباطى وى بين مركز رهبرى سازمان وكالت در مدينه ، و وكلاى امام كاظم عليه السّلام ، همچون « على بن يقطين » در عراق ، دلالت داشته باشد .
اما وكالت وى براى امام رضا عليه السّلام و امام جواد عليه السّلام نيز با توجه به نقل مسعودى قابل استفاده است . وى در ضمن حوادث اوايل عصر امامت امام جواد عليه السّلام چنين نقل كرده است :
« هنگامى كه امام رضا عليه السّلام در سال 202 ق درگذشت سنّ ابى جعفر امام جواد عليه السّلام ، حدود هفت سال بود ! و لذا در ميان شيعيان بغداد و ساير شهرها ، درباره امامت آن جناب اختلاف
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 490
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٤٩٠