است و چون اصل وضع تاريخ از خود رسول اللّه ( ص ) بوده و لذا موقعى كه عمر صحابه را جمع كرد كه تاريخ وضع شود و با آنها به مشورت پرداخت بعضى گفتند : كه ابتداى تاريخ را از مبعث بگذاريم و بعضى ديگر گفتند : از روز وفات رسول اللّه ( ص ) وضع شود . و بعضى اظهار نمودند : كه از هجرت رسول اللّه ( ص ) از مكه به مدينه ابتداى تاريخ قرار داده شود زيرا از هجرت ابتداى ظهور قوت و شوكت اسلام است و عمر نيز اين قول را تصويب كرده و پسنديد .
و از تواريخ ظاهر مىشود كه ابراز كنندهء اين قول كه ابتداى تاريخ اسلامى از هجرت شود عبارت از امير المؤمنين ( ع ) است « 1 » و چون عمر و ديگران از صحابه پيشنهادهاى ديگر براى ابتداى تاريخ كردهاند بر خلاف آنچه خود رسول اللّه ( ص ) از هجرت ابتداى تاريخ تعيين فرموده است و لذا امير المؤمنين ( ع ) به عمر فرموده كه ابتداى تاريخ از هجرت بشود كه خود رسول اللّه ( ص ) تعيين فرموده و هجرت در ماه ربيع الاول بوده ولى ماه محرم را ابتدا گرفتهاند براى اين كه حجاج در آن موقع از مكه منصرف و مراجعت مىكردند و نيز محرم از ماههاى حرام است .
و علامه شيخ عبد الحى كتانى در كتاب نظام الحكومة النبوية المسمى التراتيب الادارية « 2 » گويد :
باب فى وضع التاريخ واصله . المعروف ان التاريخ بالهجرة النبوية حدث فى خلافة عمر بن الخطاب و لكن حكى ابو جعفر بن النحاس فى كتابه صناعة الكتاب و حكاه عنه القلقشندى فى صبح الاعشى ص 240 فى الجز السادس عن محمد بن جرير أنه روى بسنده الى ابن شهاب ان النبى ( ص ) لما قدم المدينة - و قدمها فى شهر ربيع الاول - امر بالتاريخ . قال القلقشندى و على هذا يكون ابتداء التاريخ فى عام الهجرة . ( ه )
و فى المواهب و امر ( ص ) بالتاريخ و كتب من حين الهجرة قال الزرقانى رواه الحاكم فى الاكليل عن الزهرى مفصلا ، و المشهور خلافه و ان ذلك فى زمن عمر
هامش
( 1 ) . ر . ك : تاريخ العلوم عند العرب ، تأليف عمر فروخ ، ص 432 ، ط بيروت ، 1390 ق و محمد بن جرير طبرى در تاريخ الامم و الملوك گويد : و لما قدم رسول اللّه ( ص ) المدينة امر بالتاريخ فيما قيل - بعد به سند خود از ابن شهاب نقل كرده : ان النبى ( ص ) لما قدم المدينة و قدمها فى شهر ربيع الاول امر بالتاريخ . قال ابو جعفر فذكر انهم كانوا يؤرخون بالشهر و الشهرين من مقدمه الى ان تمت السنة و قد قيل ان اول من امر بالتاريخ فى الاسلام عمر بن الخطاب . جمع عمر بن الخطاب الناس فسألهم فقال من اى يوم نكتب فقال على ( ع ) من يوم هاجر رسول اللّه ( ص ) و ترك ارض الشرك ففعله عمر - ر . ك : تاريخ طبرى ، ج 2 ، صص 110 - 112 ، ط مصر - مطبعهء استقامة 1357 ق .
( 2 ) . ج 1 ، صص 180 - 183 ، ط بيروت .