فصل هفتم ايروان و اچميادزين
آرارات - چشمانداز كلى ايروان - ميدان - بازار - مسجد - كلاه فرنگى - دشت واگارشاپات - دين ارمنى - تيرداد - سنت گيان و سنت ريپسيم - كليسا و دير اچميادزين - ميرون - آرارات دست نيافتنى
با مشاهده آرارات ستايش و احترام عميقى نسبت به اين كوه در خود احساس كردم كه تاكنون در برابر هيچ كوهى احساس نكردهام . اين كوه از ايروان بسيار دور است ، ولى با وجود اين جدا از كوههاى ديگر كه گويى آنها براى اداى احترام در فاصله معينى از دور به دنبالش صف كشيدهاند ، به تنهايى ، حتى با هر دو قلهى دوقلويش ، بر آن شهر تسلط كامل دارد و از زير نيم تاج برفهاى دايمىاش با جلال و شكوه تمام يادبودهاى دومين گاهوارهى بشريت را توأم با حس احترام در دل هر بينندهيى برمىانگيزد .
برابر يك روايت ارمنى - كه مانند بسيارى از روايتها و سنتهاى ديگرشان شايان توجه و احترام است - ايروان در محل اولين زمينى قرار گرفته است كه بعد از خاموشى توفان و عقبنشستن آبها از بالاى كوه مقدس « 1 » توسط نوح ديده شد . با چنين سرگذشت و اصالت كهنسالى اين شهر مدتها در سايهيى از تاريكى و خاموشى فرورفته بود و شهرتش - همانطور كه سرنوشت بسيارى از شهرهاى ديگر نيز چنين بوده است - با بدبختىهايش يك جا و توأما آغاز گرديده است . از دوران سلطنت شاه اسماعيل صفوى
هامش
( 1 ) . نام اين كوه در زبان ارمنى ماسيس - لرن[ Massis - lern ]و در زبان تاتارى آغرى - داغ[ Agri - Dagh ]است . نام آرارات از آرياراتا[ Aryaratha ]( در سانسكريت به معناى ارابهى بزرگان ) و يادگار آريايىها است . [ اين توضيحات از نويسنده كتاب است . م . ]