قاهره ، شمرلى ، 1380 ق / 1960 م .
معجم الدراسات القرآنية ، ابتسام مرهون صفار .
اين كتاب ، فرهنگى باارزش در پژوهشها و نگارشهاى قرآنى است كه به دست خانم دكتر ابتسام مرهون صفار ( عراقى ) تدوين شده است .
مؤلف در آغاز كتاب از همزمان و همراه بودن همه تحقيقات عربى با نزول قرآن مجيد سخن به ميان آورده و آنگاه پيدايش و پيشرفت علوم عربى و اسلامى همانند علوم و تحقيقات قرآنى ، تفسير ، اسباب النزول ، علوم بلاغى مرتبط با قرآن ، اعراب قرآن ، واژهشناسى ، جمع و تدوين قرآن ، تقسيمات قرآن ، قراءات و قاريان ، وقف و ابتدا را مورد بررسى گذرا قرار داده و آثار مهم هر علم را معرفى كرده است .
سپس فرهنگ خود را در دوازده علم و عنوان به ترتيب حروف الفبا آورده است : 1 - اسباب النزول ؛ 2 - اعجاز القرآن ؛ 3 - اعراب القرآن ؛ 4 - تفسير ؛ 5 - جمع و تدوين و نگارش قرآن ؛ 6 - علوم قرآن ؛ 7 - فضائل قرآن ؛ 8 - قراءات ؛ 9 - قصص ؛ 10 - متشابه ، 11 - فرهنگهاى قرآنى ؛ 12 - ناسخ و منسوخ .
هر علم را به دو بخش آثار چاپ شده و آثار خطى تقسيم كرده است . و ذيل هر بخش ، كتابها ، مجموعهها ، مقالهها و پاياننامههاى كارشناسى ارشد و دكترى را به ترتيب حروف الفبا ، با ذكر مؤلف ، مكان و زمان چاپ آثار انتشار يافته و مكان نگهدارى آثار خطى و در صورت موجود نبودن ، منبع يادكرد آن اثر آورده است . « 1 »
اين مجموعه ابتدا در مجله المورد عراق در سالهاى 1401 - 1402 ق / 1981 - 1982 م و سپس جداگانه در قالب كتاب توسط دانشگاه موصل ، در 1404 ق / 1984 م انتشار يافته است .
اكثر تأليفات و تحقيقات اين فرهنگ - به جز تفسير ، قصص قرآن و مقالات - در فهرست اين بنده مورد ارجاع واقع گرديد .
معجم مصنفات القرآن الكريم ، على شواخ اسحاق .
اين مجموعه ، فرهنگى گرانقدر و گسترده در كتابهاى علوم قرآن است .
فرهنگ در چهار جلد و 21 قسمت ، به ترتيب حروف الفبا تنظيم يافته است . عناوين آن
هامش
( 1 ) . صفار ، كتاب ياد شده .