تأليف ( ت ء )
گردآورى قرآن را در زمان رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله « تأليف » و در زمان ابو بكر « جمع » ناميدهاند . ( تاريخ قرآن ، ص 297 )
تأوّل ( ت ء وّ )
حق صرفنظر كردن از مدلول نص آيات قرآن ( يا حديث معتبر ) به واسطهء بعضى مناسبات كه اجتهاد به رأى است و در شيعه چنين اجتهادى مورد قبول نيست
تأويل ( ت ء )
وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ .
( آل عمران - 7 )
الف . تأويل مرادف تفسير است . مفسران پيشين در كتب خود گهگاه به جاى كلمهء تفسير لفظ تأويل را به كار مىبردند ( و تأويل در مشهورترين معنى لغوى خود معنايى مرادف تفسير دارد ) .
ب . تفسير اعم از تأويل است . تفسير يعنى بيان مفهوم و مدلول لفظ خواه از طريق تبادر فهميده شود يا غير آن ، ولى تأويل بيان معناى لفظ است از غير طريق تبادر .
ج . تفسير مباين تأويل است . تفسير قطع به مفهوم موردنظر است ولى تأويل ترجيح يكى از احتمالات است بدون قطع . تفسير يعنى بيان لفظ از طريق روايت و تأويل يعنى بيان لفظ از راه درايت .
تفسير يعنى بيان مفهومى كه از وضع لفظ استفاده مىشود و تأويل يعنى بيان معنايى كه با اشاره به دست مىآيد ( تاريخ علوم قرآن ، ص 140 - قرآن در اسلام ، ص 48 به بعد )
تا هم فيها خالدون
در محاورهء فارسى تعبيرى است تا حداكثر تفصيل .
« هُمْ فِيها خالِدُونَ »
جمله آخر آية الكرسى است ( بينات - ش 1 - ص 29 )
تب
از علائم و رموزى است كه در بعضى از قرآنها هست و علامت آيه است در نزد بصرى ( فروغ قرآن ، ص 61 - 62 ) - رموز شمارهء آيات
تَبارَكَ اللَّهُ ( - ك لّا )
در محاورهء فارسى در مقام تعجب و تحسين و نظاير آن به كار رود . و در قرآن مجيد آمده است
« تَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ »
و يا
« فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ »
( بينات - ش 1 - ص 29 )
تبارك ( ت ر )
نام ديگر سورهء ملك است كه با كلمهء تبارك آغاز مىشود .
تبت
نام يكى از سورههاى قرآن مجيد است - سورهء تبت .
تبت يداك ( ت بّ ى )
هلاك شود هر دو دست تو .
مأخوذ از آيهء اول سورهء المسد ( لغتنامه )
تبدل اعمال
فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ
( فرقان - 70 )
از جمله احكام اعمال ، تبدل اعمال است به يكديگر و ظاهر آيه آن است كه ايمان و عمل و توبه سبب تبديل سيئات است به حسنات ( قاموس قرآن - و نيز ذيل توبه )
تبذير
وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذِيراً
( بنى اسرائيل - 26 )
برخى از صاحبنظران تبذير را همان اسراف ميدانند و برخى آن را اسرافى خاص ( همراه با اتلاف و بدون هيچ غرضى عقلايى ) دانستهاند و لذا گفتهاند در هر موردى كه عنوان تبذير صادق باشد اسراف نيز صدق مىكند .