شاخه يا نشستنگاه او سبز مىشد و يا بر پوستينى نشسته بود كه از زير آن سبزهها رسته بودند و يا بر حصيرى سبز نشسته بود . ( مجمع البيان ، ج 15 ، ص 103 - قرآنپژوهى ص 615 - و . . . )
خطابات قرآن
يكى از شيوههاى قرآن در بيان مطالب خود اين است كه گاهى پيش از بيان مطلب مخاطب خود را ندا مىدهد و از او نام مىبرد بعضى از آنها عبارتند از :
1 . خطاب به عموم - مانند :
يا أَيُّهَا النَّاسُ
( بقره - 21 )
يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ
( انفطار - 6 )
2 . خطاب به مؤمنان - كه با تعبير
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
آمده است .
3 . خطاب به پيامبر اسلام - مانند
يا أَيُّهَا الرَّسُولُ
( مائده - 67 )
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ
( انفال - 64 )
4 . خطاب به كافران - مانند
أَيُّهَا الْكافِرُونَ
. أَيُّهَا الَّذِينَ كَفَرُوا
( كه مربوط به همهء كافران است )
يا أَهْلَ الْكِتابِ
.
يا أَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ
. يا أَيُّهَا الَّذِينَ هادُوا
5 . خطابهاى خصوصىتر - و نيز خطابهايى كه از قول ديگران نقل شده . مانند يا ايها العزيز . يا ايها الصديق يا ايها الملأ و مانند آن ( مكتب اسلام ، ش 405 ، ص 23 الى 26 )
خط الملائكه
از تلميحات قرآنى است . خداى تعالى فرشتگان را به نويسنده بودن توصيف فرموده :
« كِراماً كاتِبِينَ
( انفطار - 11 ) و
« رُسُلُنا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ »
( زخرف - 80 ) .
- و از آنجا كه خط فرشتگان براى مردم قابل رؤيت ( و بنابراين قابل خواندن هم ) نيست ، در كنايه از بدخطى و ناخوانا بودن گفتهاند : خط الملائكه ( بينات - ش 6 - ص 83 )
خط قرآن
گرچه با توجه به فقدان آثارى قطعى دربارهء نوع خطى كه همزمان با حيات رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در كتابت قرآن مورد استفاده قرار گرفته است نمىتوان اظهارنظر قاطع كرد چنين گفتهاند .
1 . خط نسخ نرم « 1 » - ابتدا قرآن را با خطى متأثر از خط نبطى نوشتند .
2 . خط كوفى - سپس قرآن را با خط حيرى ( متأثر از خط سريانى ) نوشتند . اين خط پس از بناى كوفه ( در سال 17 هجرى ) در آنجا پختگى يافت و به خط كوفى مشهور گرديد و به اين ترتيب قرآن را در زمان آن حضرت و تا قرن سوم هجرى با خط كوفى مىنوشتند .
3 . خط نسخ - در اوايل قرن چهارم هجرى خط نسخ توسط ابن مقله ( متولد 276 - متوفى 328 قمرى ) اختراع و جانشين خط كوفى گرديد ( و از خط كوفى بعدها براى نوشتن روى محراب و بالاى درب مساجد و پيرامون ابنيههاى مهم و كتيبههاى قرآن و عناوين سوره در مصحفهاى بزرگ و كوچك استفاده مىكردند ) و خط نسخ با اصلاحاتى كه توسط ابن نواب ( متوفى 423 هجرى ) در آن ايجاد شد به عنوان خط مناسب كلام اللّه معرفى شده است و البته در خط نسخ نيز شيوهها و مكتبهاى فراوانى پيدا گشته است ( نگاه كنيد به پژوهشى پيرامون آخرين كتاب الهى ، ج 8 - پژوهشى در تاريخ قرآن كريم ، ص 212 - تاريخ قرآن ، معرفت ، ص 116 - تاريخ جامع كريم ، ص 37 و 38 - روزنامهء جمهورى اسلامى 25 / 11 / 75 )
خك
- رموز شمارهء آيات ( 9 )
هامش
( 1 ) . شيوه خط مكى و مدنى يا حجازى خط « نسخ نرم » ناميده مىشد .