واقعى نظام طبيعى و زيبايى آن را بداند ، هرگز آنها را براى خود آنها نمىخواهد ، همانطورى كه اگر در اختيارش قرار بگيرند ، رد نمىكند . آيا ما اين حق را داريم دستى را كه با صداقت به سوى ما دراز شده تا هديهاى به ما بدهد و يا مدالى به سينهء ما بياويزد ، آن را پس بزنيم ؟
به راستى كه ارزش پنهانى اين اشياء ، كمترين چيزى كه در مادّهء آنها در برابر معنى و مدلول آن است كه خود رمز و گواهى بر رضا و خشنودى است ، اجازه نمىدهد كه ما آن را در برابر هديهدهنده رد كنيم ، مگر اينكه در ذوق اخلاقى ما خللى باشد !
از اين زاويه ، به نظر ما لازم است كه توصيف قرآن را از بهشت تصوّر كنيم و آن توصيفى است كه كمتر منافات با شادمانى قلبى دارد ، به مانند جاذبهء يك صحنهء شعرى كه در آن پديدار مىشود .
قبلا گذشت كه ما جنبهء روحى از خوشبختى معنوى را در مظهر دوگانهء آن ، يعنى ايجابى و سلبى استخراج كرديم ، و جنبهء منفى مظهر مادّى را از طرف اسلام ديديم ، هماكنون ببينيم چه زيبايى حسّى را قرآن كريم با عنوان ( ملك بزرگ ) در آخرت براى ما مطرح مىكند كه مورد اشارهء اين آيه است :
« وَ إِذا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيماً وَ مُلْكاً كَبِيراً . »
« 1 » .
نخست بهشتى با همهء گستردگى را تصوّر كن ، تا اين اندازه كه مىفرمايد :
« وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ . »
« 2 » . بنابراين ؛ هر آنچه در آنجاست ، با حركتى آزاد و آرامش هروقت بخواهد بهرهبردارى مىكند :
« وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ . »
« 3 » .
بهشتى با سايه مداوم :
« وَ ظِلٍّ مَمْدُودٍ . »
« 4 » ، و اقامتگاهى معتدل ، نه گرماى خورشيد آن را ناهموار مىسازد و نه سرماى سخت :
« لا يَرَوْنَ فِيها شَمْساً وَ لا زَمْهَرِيراً . »
« 5 » .
هامش
( 1 ) - انسان ( 76 ) آيهء 20 : و هنگامى كه آنجا را ببينى ، نعمتها و ملك عظيمى را مىبينى .
( 2 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 133 ، حديد / 21 ( - يك الف و يك ب ) : بهشتى كه وسعت آن ، پهنهء آسمانها و زمين است ، اين بهشت با آن عظمت ، براى پرهيزگاران آماده شده است .
( 3 ) - زمر ( 39 ) آيهء 74 ( - يك الف ) : و زمين ( بهشت ) را ميراث ما قرار داد و به ما بخشيد ، ما هرجا از بهشت را بخواهيم منزلگاه خود قرار مىدهيم ، چه نيكوست پاداش عملكنندگان .
( 4 ) - واقعه ( 56 ) آيهء 30 ، نساء / 57 ، رعد / 35 ، يس / 56 ، انسان / 14 ، مرسلات / 41 ( - 5 الف و يك ب ) : و سايهء كشيده و گسترده .
( 5 ) - انسان ( 76 ) آيهء 13 ( - يك الف ) : در آنجا نه آفتاب را مىبينند و نه سرما را .