- نادانى :
« وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدى فَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْجاهِلِينَ . »
« 1 » .
- زوال عقل و يا بد استفاده كردن از آن :
« أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ . »
« 2 » . - و
« فَما لِهؤُلاءِ الْقَوْمِ لا يَكادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثاً . »
« 3 » .
- آگاهى نارسا و قاصر :
« ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ . »
« 4 » .
- آگاهى سطحى :
« يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا . »
« 5 » .
- دور انداختن و ردّ آنچه را شناخت صحيحى ندارد :
« بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ . »
« 6 » .
- مجادله كردن بدون دانش و هدايت :
« وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لا هُدىً وَ لا كِتابٍ مُنِيرٍ . » *
« 7 » .
- دفاع از جريانى كه بدان يقين نداشته باشى :
« وَ قالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً قُلْ
هامش
- 80 . ، قصص / 71 ، روم / 52 ، فصّلت / 4 ، 44 ، زخرف / 40 ( - 13 الف و 3 ب ) : بر دلهايشان مهر مىزنيم ، آنچنانكه هيچ حقيقتى را نشنوند .
( 1 ) - انعام ( 6 ) آيهء 35 ، 37 ، 111 ، بقره / 102 ، 103 ، نحل / 101 ، انبياء / 24 ، نمل / 61 ، قصص / 58 ، روم / 30 ، 59 ، لقمان / 25 ، سباء / 28 ، 36 ، زمر / 9 ، 29 ، 49 ، 64 ، غافر / 57 ، جاثيه / 26 ، منافقون / 8 ( - 18 الف و 3 ب ) : اگر خدا بخواهد مىتواند همهء آنها را بر هدايت مجتمع كند ، اينها را براى اين گفتيم كه تو از جاهلان نباشى .
( 2 ) - بقره ( 2 ) آيهء 44 : آيا مردم را به نيكى دعوت مىكنيد ، ولى خودتان را فراموش مىكنيد ، با اينكه كتاب آسمانى را مىخوانيد ، آيا هيچ فكر نمىكنيد ؟
( 3 ) - بقره ( 2 ) آيهء 44 ، 171 ، آل عمران / 65 ، نساء / 78 ، مائده / 58 ، 103 ، اعراف / 179 ، انفال / 22 ، توبه / 127 ، مؤمنون / 80 ، فرقان / 44 ، عنكبوت / 63 ، 36 ، 62 ، 49 ( - 2 الف و 13 ب ) : پس چرا اين قوم حاضر نيستند ، حقايق را درك كنند ؟
( 4 ) - نجم ( 53 ) آيهء 30 ( - يك الف ) : اين آخرين حدّ آگاهى آنهاست .
( 5 ) - روم ( 30 ) آيهء 7 ( - يك الف ) : تنها ظاهرى از زندگانى دنيا را مىبينند .
( 6 ) - يونس ( 10 ) آيهء 39 ، نمل / 84 ( - 2 الف ) : بلكه تكذيب و انكارشان به خاطر آن بود كه از محتواى آن آگاهى نداشتند ، درحالىكه هنوز تأويل و واقعيّت مسائل مجهول براى آنها روشن نشده بود . اقوام گمراه گذشته نيز ( به همين گرفتارى مبتلا بودند ) حقايق را انكار و تكذيب مىكردند .
( 7 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 66 ، حج / 3 ، 8 ، لقمان / 20 ( - يك الف و 3 ب ) : بعضى از مردم هستند كه دربارهء خداوند بدون هيچ دانش و هدايت كتاب روشنى ، مجادله مىكنند .