پس ثابت شد به برهان كه مبدأ اوّل متصوّر نمىشود به هيچ وجهى از وجوه « 1 » مگر به طريق شرح اسم ؛ و « 2 » آن نيز به عنوان « 3 » مقايسه به طبيعت ممكن است - يعنى غير اين طبيعت - و في الحقيقة متصوّر در اين صورت نيز ممكن است ، ليكن « 4 » در تصديق به « هل بسيط » تصوّر به اين نحو كافى است .
و بنا بر آنكه « 5 » مبدأ اوّل منزّه است از جنس و فصل و اعراض ذاتية و غريبه ، ظاهر مىشود كه مبدأ اوّل موضوع هيچ علمى « 6 » و مسألهء هيچ علمى نمىتواند شد . چه موضوع هر علمى آن است كه در آن علم بحث از اعراض ذاتيهء آن موضوع كنند ؛ و مبدأ اوّل چون منزّه است از اعراض ذاتية « 7 » ، موضوع هيچ علمى نمىتواند شد . « 8 »
و مسألهء هر علمى آن است كه موضوع آن مسأله يا موضوع آن علم باشد يا نوع « 9 » موضوع آن علم باشد يا اعراض ذاتيهء موضوع آن علم باشد ؛ و محمول آن مسأله ، عرض ذاتي موضوع آن علم باشد يا « 10 » عرض ذاتي نوع موضوع آن علم باشد يا عرض ذاتي عرض ذاتي « 11 » موضوع آن علم باشد « 12 » ، « 13 » چنان كه دانسته شده است « 14 » در علم برهان .
چون مبدأ اوّل منزّه است از جنس و « 15 » فصل و عرض ذاتي چيزى بودن و عرض ذاتي داشتن و عرض داشتن « 16 » ، مسألهء هيچ علمى نمىتواند شد .
بنا بر اين ظاهر مىشود « 17 » بطلان قول متأخّرين كه مبدأ اوّل را نوع موضوع علم
هامش
( 1 ) . ( س ) : به هيچ وجه .
( 2 ) . ( س ) و ( م ) : - و .
( 3 ) . ( س ) و ( م ) : - به عنوان .
( 4 ) . ( س ) : لكن .
( 5 ) . ( س ) و ( ل ) : اينكه .
( 6 ) . ( ل ) : مبدأ اول هيچ موضوع علمى از علوم .
( 7 ) . ( س ) : ذاتي .
( 8 ) . ( ل ) : - چه موضوع هر علمى . . . . شد .
( 9 ) . ( س ) : بانواع .
( 10 ) . ( س ) : با .
( 11 ) . ( م ) : - ذاتي .
( 12 ) . ( س ) : - باشد .
( 13 ) . ( ل ) : - يا عرض ذاتي عرض ذاتي موضوع آن علم باشد .
( 14 ) . ( س ) و ( ل ) : - است .
( 15 ) . ( س ) : + از .
( 16 ) . ( س ) و ( م ) : - و عرض داشتن .
( 17 ) . ( م ) : + و .