مهاجرين و انصار و عرب و موالى ، فرا خواند و گفت : بياييد و در بنيان قبلهء خود حاضر باشيد كه بعداً نگوييد عمر قبلهء ما را تغيير داد . او سنگى را از جاى خود بر نمىداشت مگر آن كه سنگى به جاى آن مىنهاد . « 1 » مىخواست قبلهء مسجد آن سان باشد كه اسلاف معيّن كردهاند .
3 - اهتمام عمر بن عبدالعزيز به توسعه
عمر بن عبدالعزيز به ستونهاى مسجد اهتمام بسيار داشت . فرمان داد :
پايين ستونها بگونهاى باشد كه دوتن از نمازگزاران بتوانند بر آن تكيه دهند .
و بر بام ناودانى نصب كرد و او اولين كسى بود كه چنينكرد ، همچنين گِرداگِرد بام كنگرهها ساخت . همچنانكه يكى از موالى - به نام سعد - حُوَيطِب را فرمان داد تا سورهء « فاتحه » را و از سورهء « الشمس » تا آخر سورهء « الناس » « 2 » را بر ديوار قبله بنويسد .
عمربن عبدالعزيز به كارى كه بر عهده گرفته بود سخت دلبستگى نشان مىداد . و مراقب كارِ كارگرانى بود كه در داخل كار مىكردند ، به ويژه كارگرانى كه نصب فُسَيفِساء را به عهده داشتند . به آنان كه خوب كار مىكردند پاداش مىداد و كسانى كه بد كار مىكردند عقوبت مىكرد ؛ مثلًا كارگرى را كه با بر هم نهادن قطعههاى كوچك درخت بزرگى ساخته بود سى درهم جايزه داد تا مسجد به زيباترين صورت ممكن ساخته شد .
يكى از هنرمندان فُسَيفِساء مىگفت : ما آن نقوش را از روى درختان و قصرهاى بهشت ساختهايم . « 3 »
هامش
( 1 ) - وفاء الوفا ، ج 2 ، ص 519
( 2 ) - محمد حميده ، عمارات المسجد النبوى و توسعته عبرالتاريخ ، ص 20
( 3 ) - وفاء الوفا ، ج 2 ، صص 519 و 520