رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ » « 1 » « إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذا هُمْ يَقْنَطُونَ » « 2 » « وَ إِنْ مَسَّهُ الشَّرُّ فَيَؤُسٌ قَنُوطٌ » « 3 » 5 ولى بايد دانست ، قبول اين نظريه كه تنها انگيزههاى معنوى است كه شعلهء جهاد را در مؤمن حقيقى فروزان نگه مىدارد ، ما را از ديگر نظريهها بىنياز نمىسازد . واقعيت اين است كه اهميت انگيزههاى مادى كمتر از انگيزههاى معنوى نيست و اين دو عامل ، در تحكيم روحيهء جهاد در جان و عقل مؤمن در كنار هم عمل مىكنند . يكى از مهمترين انگيزههاى مادى خوار نشمردن دشمن ، و ديگر آمادگى رزمى از نظر تمرين ، تسليح ، سازماندهى ، تجهيز و فرماندهى است . مسلمانان در جنگ حنين دشمنشان را ناچيز شمردند . در نتيجه در دور نخست آن جنگ دشوار شكست خوردند : « وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئاً وَ ضاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ » « 4 » و در روز حنين آن هنگام كه شمار زيادتان شما را به شگفت آورده بود ، ولى به هيچ وجه از شما دفع خطر نكرد ، و زمين با همهء فراخى بر شما تنگ گرديد ، سپس در حالى كه پشت ( به دشمن ) كرده بوديد برگشتيد . دست كم نگرفتن دشمن ، نشان آگاهى و هوشيارى است : « وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ » « 5 » و به هنگام بازگشت سوى قوم خود آنها را بيم دهند . باز ، خداى متعال فرموده است :
الرسول القائد (شيوه فرماندهى پيامبر ص) (فارسى) — صفحه 49
پدیدآورندگان: محمود شيت خطاب الموصلي
ص۴۹
پاورقی
( 1 ) - حجر ( 15 ) ، آيهء 56 . جز گمراهان چه كسى از رحمت پروردگارش مأيوس مىشود .
( 2 ) - روم ( 30 ) ، آيهء 36 . هرگاه مصيبتى به خاطر اعمالى كه انجام دادهاند به آنان رسد ناگهان مأيوس مىشوند .
( 3 ) - فصلت ( 41 ) ، آيهء 49 ، و هرگاه شرى به او رسد بسيار مأيوس و نوميد مىگردد .
( 4 ) - توبه ( 9 ) ، آيهء 25 .
( 5 ) - همان ، آيهء 122 .