بستن باند و بالشتك اين حالت كه منظورت بند آوردن نزيف است همچنانكه بايد بالاى دهانه به خوبى بسته شود ، بايد طرف مخالف و عقبى را نيز باندپيچى كنى كه مادهء لازمهء حبس كردن بدان سوى ميل كند و در برابر جذبى كه از اين طرف ممكن است رخ دهد مقاومت كند .
بايد بستن بهطور محكم و تند چندان باشد كه خون را از جريان منع كند ، نه اينكه آنقدر شديد باشد كه بيمار را آزار دهد ؛ مگر اينكه معالجه چنين اقتضا كند كه در اوّل بستن به حدى تند باشد كه بيمار آزار بيند و بعدا كمكم سستتر شود .
اگر خون از گوشت بيرون مىجهد ، در اكثر حالات نياز بدان هست كه ترك جاى خونريزى را بخيه بزنى و هر دو لبهء گوشت را برهم آورى و تند بپيچى . و در بسيارى از حالات كافى است كه دو لبهء ترك بردهء گوشت را برهم آورى و بالشتكى بگذارى كه نگهدار اين برهمآمدگى باشد و بر ترك گوشتى گردهاى دارويى جوشدهنده پاشى و آنگاه موضع را باندپيچى كنى .
اگر رگ گردن ( ودج ) دهان بگشايد و نزيف خون رخ دهد ، فورا با انگشت دست بر آن فشار آور و با دست ديگر داروهاى لازم و بالشتك بر دهانهء رگ بگذار !
گفتيم پر كردن ممكن است وسيلهء لخته كردن خون باشد ؛ ببينيم دستور آن چگونه است .
چند راه دارد :
1 - چيزى پركننده بر دهانهء رگ دهان گشوده بگذار و تند ببند و مگذار جدا شود ، تا خون بسته مىشود و خود وسيلهء پر كردن دهانه مىگردد .
2 - چيزى بسيار سردگرداننده كه تأثير بر خون گذارد بر دهانه بگذار كه خون يخ بندد .
گفتيم يكى از روشهاى منع نزيف خون فشار وسيلهء گوشت اطراف رگ است ؛ تفصيل آن چنين است : رگ را از پهنا قطع كن و همينكه قطع كردى به دو طرف مىترنجد ؛ آنگاه همان طرف از رگ را كه خون از آن جارى است زير گوشت قرار ده كه گوشت بر آن آيد . اين كار تنها وقتى انجام مىشود كه جاى خونريزى پرگوشت باشد .
بسيار اتفاق افتد كه بايد شاخهاى از سر رگ را بريد تا به آسانى در ژرفاى گوشت راه يابد ؛ آنگاه داروهاى لازم را بر آن بگذارى . و بارها رخ داده كه مجراى خون به هم جوش خورده و همان ورم خونبار كه اسمش ام الدم است نمودار نشده است .
حال مسألهء كبرهگذارى را بايد شرح دهيم . كبره گذاشتن به قصد بند آوردن خونريزى - كه يكى از روشهاى ممكن است - چند روش زير را دارد :
- اگر ديدى كه بلا عظيم است و خونريزى جاى بيم دارد ، داغ آتشين به كار ببر !
2 - مىتوانى وسيلهء داروهاى داغگذار كبره بر دهانهء گشودهء رگ بيندازى . داروهاى داغگذار عبارتند از : آهك ، زنگار ، زاجها - هر نوع - انواع زرنيخها ، زيره سبز داغگذار است ليكن نيروى زيادى ندارد امّا در بعضى حالات مىتوانى آن را بر جايى كه مىخواهى كبره ايجاد كنى بپاشى . كف دريا نيز خوب داغگذارى است و اكثرا اگر بر جايى پاشيده و بسته شود ، خون را بند مىآورد .
قانون ( فارسى ) — صفحة 465
مساهمون: أبو علي سينا
ص٤٦٥