اين تند و تيزى بردارد . بگذار زنگار را مثال بياوريم ؛ اگر زنگار با روغن زيتون و موم - كه روغن زيتون و موم ترى بخشند و زخم را چركين مىكنند - مخلوط گردد ، در برابر خشكانندگى و زدايندگى زياد از حدى كه در زنگار است مقاومت مىكنند و زنگار مخلوط با روغن زيتون و موم در خوب كردن زخم داروى خوبى مىشود . امّا اگر زنگار را مىخواهى به كار برى و با روغن زيتون و موم از آن مرهم سازى ، در صورتى كه زخم در بدن خشكمزاج است ، بايد زنگار يك دهم از اجزاء مرهم را تشكيل دهد . و اگر در بدنهاى رطوبىتر آن را به كار مىبرى ، بايد مقدار زنگار يك دوازدهم بقيهء همراهانش در مرهم باشد . باز بايد تجاربى را كه حاصل مىكنى در اينجا نيز مراعات شود و برحسب آزمايشات خود مقدار هر دارو را اندازهگيرى كنى .
زخم اگر در بدن سالخوردگان باشد ، به داروهاى گرممزاجتر و نيروى كششى تواناتر از زخم بدن جوانان نياز دارد . مثلا براى زخم بدن سالخوردگان بايد از داروهاى امثال زفت ، كندر ، آرد جو ، آرد باقلى ، آرد گاودانه ، بيخ سوسن ، زراوند ، جوش كوره ، خشكه گياه جواشير استفاده كنى .
اگر دارويى را بر زخم استعمال كردى و ديدى بهرهاى نمىدهد ، دارو را عوض كن و غير آن را به كار ببر و اگر زخم سرسختى نشان داد ، علاج ويژه به قرحه را به كار انداز !
فصل دوازدهم شكستگى در سر
ما در بحث از استخوان و شكستهبندى استخوان بحث مفصلى داريم ، و دربارهء روىآورهاى شكستگى استخوان سر - كه خطرناك باشند - چيزهايى ذكر كرديم كه بايد بدانها رجوع كنى .
اگر زخم و قرحه در سر پيدا شد و قرحه در رويه و نمودار بود ، كمترين داروى خشكاننده در علاجش كافى است . آن داروى ويژهء سر را استعمال كن كه از الوا ، مرّ ، كندر و خون سياوشان مىسازند . داروهاى سبك ديگر نيز كه در علاج زخم ذكر شدهاند مناسب است و زخم را بهبود مىبخشند .
اگر قرحه در سر است و نزيف دارد ، داروهايى را كه در علاج نزيف خون ذكر كردهايم خوبند و از آنها استفاده كن ! بايد بيمار مغز بريانشدهء مرغ خانگى بخورد و چندانكه برايش ممكن است بخورد .
گروه كثيرى از اطباء مىگويند خوردن مغز مرغ نزيف را بند مىآورد و مغز را نيرو مىبخشد ؛ هرچند بعضى از اطباء اين رأى را نمىپسندند .
بيمارى كه زخم در سر دارد آب انار ميخوش بخورد مفيد است .
زخم سر را وسيلهء گياه هفتبند ببندند خوب است .
اگر خون از زخم سر سيلان مىكند خمير ترش را خشك كنند و بسايند و گردش را بر زخم پاشند خون بند مىآيد و زخم را خوب مىكند ؛ اما نبايد زخم با آب تر شود .