تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحه 791

بگويند با اين‌كه ميان آنان كسانى نادرست كار باشند ، آنچنان كه كسانى را نمىتوان به داشتن ايمان وصف كرد ، با اين‌كه ميان آنان كسانى كافر باشند . و چنانچه از آن مؤمنان خواسته شده باشد ، از اين بيرون نيست ، كه يا همهء مؤمنان از آن خواسته شده است ، و يا پاره‌اى از آنان خواسته شده است ؛ پس اگر همهء آنان خواسته شده باشند ، در آيه چيزى نيست كه فراگرفتن همه را فراهم كند ؛ زيرا لفظ امت ، به همگى مسلمانان ، و به گروهى از آنان و به يك نفر ، به هرسه معنى مىآيد ؛ و خداوند برتر از همه چيز ، فرموده است : « إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ « 1 » » و او يك نفر بود ، و فرموده است : « وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُونَ « 2 » » و آنان گروهى بودند . بالاتر از آن چنانچه كلمهء امت را بر همهء مؤمنان فراگير بدانيم ، مىبايست ، آن را بر همهء مؤمنان همهء روزگاران ببريم ؛ زيرا فراگرفتن همگى ، همين را فراهم مىكند . و هرگاه آنان اين كلمه را به مردم همهء روزگاران ببرند ، رواست ما هم آن را به پاره‌اى از مؤمنان روزگار ببريم ؛ و گفتن اين‌كه پاره‌اى از مؤمنان هستند ، بهتر است ؛ زيرا خداوند فرموده است : « لِتَكُونُوا شُهَداءَ « 3 » » و كلمهء شهداء جمع شهيد است ، پس مىبايست ، هريك از مؤمنان گواه درستكار باشد ؛ و اين سخن جز به اين درست نمىشود ، كه بنابر آنچه به سويش مىرويم ، آيه به كسى روىآور باشد كه بگويد ، امت وسط كسانى هستند ، كه از بيراهه رفتن و فراموش‌كارى باز داشته شده باشند . بالاتر از آن ، چنانچه بپذيريم ، كه از كلمهء امت ، همگى مؤمنان در هر روزگارى خواسته شده است ، مىبايست آنان را از هرچيزى به درستكاريشان زيان رساند ، دور بدانيم ، و چيزى كه به درستكارى آنان زيان مىرساند ، سر زدن گناهان بزرگ