تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحه 627

نباشد ، يا چيزى در ميان باشد كه از شنيده شدن سخنش جلوگيرى كند . اما شماره شدن كار نيك و بد ، در جايى كه براى آن درنگ مىشود ، و گفت و شنيد شدن با مرده ، براى اين نيست كه خداوند از چگونگىهاى آنان آگاهى فراهم كند ؛ زيرا خداوند برتر از همه چيز ، از آنجا كه به هرچيز دانستنى ، دانا مىباشد ، به چگونگىهاى آنان نيز دانائى دارد . و مىشود شمارش كار نيك و بد ، براى حاصل شدن چيزى باشد ، كه از آن خواسته شده است ، و براى همان انجام مىگردد ؛ زيرا با شماره كردن كارهاى نيك و بد ، و گفت‌وشنيد شدن با او و گواهى دادن اندام‌ها ، ميان مردم بهشتى و دوزخى ، جدائى پديد مىآيد . و هرگروهى از ديگرى آشكار مىگردد ، پس آنان‌كه سزاوار پاداش يافتن هستند شاد مىشوند ، و سودشان از آگاه شدن به آن بيشتر مىشود . و مىشود كه از آگاه شدن به آن در اين جهان ، كه تكليف داده مىشوند ، نيكى پديد آيد . و همهء مسلمانان بر آن گرد آمده‌اند كه شمارش كارهاى نيك و بد هست ، و قرآن نيز بر آن گواه است ، مانند اين‌كه خداوند برتر از همه‌چيز ، مىفرمايد : « وَ إِنْ كانَ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنا بِها وَ كَفى بِنا حاسِبِينَ » . و نيز همهء مسلمانان ، بر گواهى دادن اندام‌ها ، و گسترده شدن نامه‌ها ، گرد آمده‌اند . و قرآن بدان گواهى مىدهد . و گفت و شنيد شدن با مردگان اگرچه همگانى است ، اما براى مؤمنان آسان است ، و رنجى از آن نمىبرند ، و گفت‌وشنيد شدن با كافران با سخت‌گيرى و سركوبى كردن آنان انجام مىگردد ، و همانا قرآن يكان يكان شمارش كردن و شمارش‌كنندگان را روشن كرده است . اما دربارهء چگونگى گواهى دادن اندامها ، گروهى گفته‌اند ، خداوند برتر از همه چيز ، آنها را به مانند يك موجود زندهء جداگانه مىسازد ، و به كارهايى كه با آنها انجام گرديده گواهى مىدهند . و گفته‌اند ، خداوند برتر از همه‌چيز ، گواهى را در آنها انجام مىدهد ، و