مىگيرند و مىگويند ما كارها را انجام نمىدهيم بلكه آنها را كسب مىكنيم .
ششم ، چيزهائى است كه گويندگان سخنان نادرست در اين مسأله بدان مجاب مىشوند .
1 - اما دليل بر اين كه هريك از ما پديدآورندهء كارى است كه انجام مىشود همان است كه در باب ثابت كردن وجود سازندهء جهان پيش از اين گذشت كه كارهائى مانند ايستادن و نشستن ، جنبيدن ، و بر جاى ماندن و جز اينها ، برابر با انگيزهها و چگونگىهائى بايد انجام گردد و برابر با ناخوشآيندى ، و چيزهائى كه ما را از كارى روگردان مىكنند كار از ما انجام نمىگردد ، پس اگر ما انجامدهندهء اين كارها نباشيم و آنها را ما پديد نياورديم آنها انجام نمىشوند ، همچنان كه رنگهاى ما و بلندى و كوتاهى ما با انگيزهها و رويدادهاى ما بوجود نمىآيند ، براى اين كه آنها را ما پديد نمىآوريم ، و همچنين كارهائى را كه ديگرى انجام مىدهد ، برابر با انگيزههائى ، انجام نمىشوند و با روگردان بودن ما از اين كارها از ميان نمىروند ، و ما در آنجا به هرچه در اين باب پرسيدنى بود ، پاسخ گفتيم و به چيزهائى هشيارى داديم كه شايد تاكنون كسى آنها را يادآور نشده بود ؛ و به سخنان كسى كه مىگويد اينها كار خدايند و او به عادت اين كارها را انجام مىدهد همچنان كه چيزهاى بسيارى مانند سيرى و سير آبى پس از خوردن و آشاميدن و جز آنها به عادت پديد مىآيند ، به اينها ، دو پاسخ داديم :
[ يكى ] اين كه گفتيم : ( بايد انجام شدن كارها برابر با انگيزهها و رويدادهاى ما باشد ، و با هرچه ما را از آن روگردان كند بايد انجام نگردد ) ؛ و با اين سخن آنچه گفتند كه نتيجه كارها به عادت پديد مىآيد از سنديت افتاد ؛ زيرا چيزى كه به عادت پديد آيد رواست پديد نيايد ؛ براى اين كه به برگزينش خداوند برتر از همه چيز بستگى دارد ، و رواست او عادت را از هم به درد ، و نمىشود كارهائى را كه يادآور شديم غير از آنچه مىشود انجام گردد .
و نيز آشكار كرديم كه عادت در همهء آنچه گفتند گوناگون مىشود ؛ و در كارهائى كه نام برديم به هيچ روئى عادت دگرگونى ندارد .
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 268
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٢٦٨