براى او باشد . ماهيت هر چيزى عنوان ذات آن است ، و افراد بسيارى را كه در يك حقيقت با هم شريك مىباشند ، از افرادى كه داراى ذات و حقيقت ديگر هستند جدا مىكند .
مثلا ماهيت زيد و عمرو ، انسانيت است ، و مفهومى از انسانيت كه در ذهن ما موجود است ، زيد و عمرو و افراد ديگر مانند آنها را ، از چيزهاى ديگر براى ما مشخص و ممتاز مىگرداند و از آنها جدا مىكند . پس ماهيت هر گروهى از موجودات ، به همان ردهء مخصوص ، ويژگى دارد .
در صورتى كه وجود ، مشترك ميان همه است ، و ديدنىها و ناديدنىها همگى در داشتن صفت وجود ، مانند يكديگر مىباشند ؛ و بنابراين ، آنچه مميز گروه و دستهاى است ، غير از آن چيزى است ، كه مشترك ميان همه است .
از سوى ديگر ماهيت و عنوان ذاتى هر چيزى از خود اوست ، و تصورات مربوط به آن از ملاحظهء خودش براى ذهن حاصل مىشود ، در صورتى كه وجودش اكتسابى است ، و عامل ديگرى وجودش را پديد مىآورد .
و چون هر چيزى كه داراى ماهيت نوعى و ذاتى باشد ، بايد وجودش را چيز ديگرى ، پديد آورد ، پس وجودش نتيجهء كار و اثر باقىمانده از كار ديگرى است ، و نيازمند به آن ديگرى خواهد بود .
و هرچه وجودش ، نيازمند به وجود ديگرى باشد ، معلول است ، و نوپديد است ، و حادث است ، و وجودش بلاآغاز نخواهد بود ؛ در صورتى كه او را بىنياز مطلق از ديگرى و بدون آغاز پذيرفتهايم .
و از اين نتيجه گرفته مىشود ، كه وجود خداوند با ذاتش يكى است و داراى ماهيتى ، كه جز وجودش باشد نيست ، پس با هيچ يك از موجودات ، در ذات و حقيقت انباز نيست .
دليل دوم ) اگر خداوند در ذات و حقيقتش مانند و انباز داشته باشد ، از اين بيرون نيست ، كه يا از يكديگر متمايزند ، و جدا از هم شناخته مىشوند و يا از هيچ روى ، از يكديگر شناخته نمىشوند ، و از هر جهت يكى مىباشند .
به فرض اول ، كه از يكديگر ، جدا شناخته شوند ، مركب از دو جزء خواهند بود كه پارهاى از آن اجزا مشترك ميان هر دو است ، و پارهاى از آنها ، به هريك از آن دو ، اختصاص دارد ، و مميز آنها مىباشد ، و براى داشتن همان جزء كه ويژه به هريك آنها مىباشد ، از هم جدا شناخته مىشوند .
و به فرض دوم ، كه هيچ ، از هم شناخته نشوند ، و هرچه در اين يكى باشد ، بدون كم و زياد ، در ديگرى هم باشد ، پس دو نخواهند بود ، تا شريك در ذات ، و
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة مقدمهء مترجم 94
مساهمون: الشيخ الطوسي
صمقدمهء مترجم ٩٤