باب پنجم مطلق و مقيّد
و در اين باب دو مبحث وجود دارد
- 1 - تعريف مطلق و مقيّد
مطلق : لفظى است كه دالّ بر معنايى شايع در جنس خودش باشد .
مقيد : لفظى است كه دال بر معنايى غير شايع است .
و بر اين دو تعريف ، ايراد گرفتهاند كه اطّراد و انعكاس ( جامعيت و مانعيت ) ندارند . ولى اين خردهگيرىها پس از شناخت ما از موارد احكام مطلق و مقيّد ، چندان مهم نيست . خواه اين موارد داخل در تعريف مطلق و مقيّد باشند و خواه خارج باشند .
ولى از آنجا كه ملاك و مناط آنها ( موارد مذكور ) يك چيز است ، در احكام مطلق و مقيد داخل هستند . و اين موارد در باب مطلق : اسماء ماهيات ، اجناس و نكرهها و امثال اينها هستند . و در باب مقيّد ، مطلقى است كه موصوف به وصفى و يا قيدى باشد و نيز اسماء اعلام و امثال اينهاست .
نكته ديگر اينكه از اكثر قدما نقل شده كه شيوع و سريان در مطلق را به خاطر دلالت وضعى مىدانند . ولى گروهى از محققين متأخر اين خاصيت شيوع را براساس مقدمات حكمت دانسته ، گفتهاند : اسم ماهيت براى ذات ماهيت صرف و خالص وضع شده است . يعنى ماهيتى كه هيچ شرطى ندارد حتى فاقد شرط « لا » است و اين