ب - شبههء مصداقى
اگر ندانيم آبى در اثر ملاقات با نجاست ، در رنگ يا مزهاش تغييرى حاصل شده يا نه ، آيا مىتوان با تمسك به عام « كلّ ماء طاهر » - كه تخصيص خورده - به طهارت آن حكم كرد يا نه ؟
پاسخ صحيح آن است كه نمىتوان به عام تمسك كرد و از اين جهت فرقى ميان مخصص متصل و منفصل نيست ، زيرا در هر دو مورد ، عام در ما عداى خاص حجت است و در واقع ما با دو حجت روبرو هستيم : عام كه حجت در ما عداى خاص است و خاص ، و نمىدانيم آب مورد نظر در كداميك از اين دو حجت داخل است . در چنين مواردى براى تشخيص وظيفه بايد به اصول عملى تمسك شود نه اصول لفظى .
الحق عدم جواز التمسك بالعام فى الشبهة المصداقية فى المتصل و المنفصل معا . و ذلك لانّ هناك عندنا حجتين معلومتين حسب الفرض :
احداهما العام ، هو حجة فيما عدا الخاص . و ثانيتهما المخصص ، و هو حجة فى مدلوله ، و المشتبه مردد بين دخوله فى تلك الحجة أو هذه الحجة .
تنبيه : تمسك به عام در شبههء مصداقى در مخصص لبّى
دليل لبّى ، در برابر دليل لفظى است ، مانند اجماع و عقل . سؤال آن است كه اگر مخصّص دليل لبّى باشد ، آيا مىتوان در شبههء مصداقى به عام تمسك كرد ؟ به اين پرسش سه پاسخ داده شده است :
1 . شيخ انصارى ( ره ) : مطلقا مىتوان به عام تمسك كرد .
2 . محقق خراسانى ( ره ) : اگر مخصص لبّى از نوع دليل عقلى ضرورى باشد ، به گونهاى كه متكلم بتواند در بيان مراد خود به آن تمسك كند ، نمىتوان به عام تمسك