سياه و سفيد .
و بعضى گويند : مارج ، خالص و صاف از گل و شعله آتشى كه دودى در آن نيست .
( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ )
پس بكدام يك از نعمتها تكذيب ميكنيد ، اى گروه انس و جن ، يعنى آيا به اينكه شما را از يك نفس و شخص آفريد و نقل كرد شما را از خاك و آتش به صورتى كه شما بر آن هستيد تكذيب ميكنيد .
( رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ )
يعنى پروردگار مشرق تابستان و مشرق زمستان و مغرب تابستان و مغرب زمستان .
و بعضى گويند : مراد به دو مشرق مشرق آفتاب و ماه ، و مغربين هم مغرب آفتاب و ماه است ، و بيان نمود خداى سبحان قدرت خود را بر گردانيدن ماه و خورشيد و اينكه هر كس قدرت بر سير مهر و ماه دارد ، هر چيزى قادر و توانا است .
( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ، مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ ، بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ )
ياد نمود خداوند سبحان بزرگى و عظمت قدرتش را چون كه آفريد ، دو درياى شيرين و شور را كه بهم بر ميخورند ولى مخلوط نميشود ، يكى از آن دو با ديگرى و آن قول اوست :
( بَيْنَهُما بَرْزَخٌ )
.
ابن عبّاس گويد : يعنى مانع و پردهاى از قدرت خداست ، پس درياى شور بر درياى شيرين قاطى و پيروز نميشود تا آن را فاسد كند ، و آب شيرين بر آب شور نيز ممزوج نميشود تا آن را ضايع كند و با آن مختلط شود و معناى مرج ارسال است .
ابن عباس و ضحاك و مجاهد گويند : مقصود از بحرين درياى آسمان و